Sau đêm tiệc hào nhoáng Met Gala, Viện Trang phục còn lại gì?

Suốt nhiều năm qua, Met Gala không chỉ dừng lại ở danh xưng “bữa tiệc của năm” tại New York, mà đã vươn mình trở thành một hiện tượng văn hóa toàn cầu. Mỗi bước chân trên thảm đỏ, mỗi bộ cánh xa hoa đều tạo nên những cơn địa chấn truyền thông và những kỷ lục gây quỹ vô tiền khoáng hậu. Thế nhưng, ẩn sau ánh hào quang rực rỡ ấy là một nỗi trăn trở âm ỉ: Sự phô trương này liệu có thể kéo dài đến bao lâu? Và điều gì sẽ xảy ra nếu "linh hồn" đứng sau thành công rực rỡ ấy không còn hiện diện?

Nhân vật trung tâm của câu chuyện này không ai khác chính là Anna Wintour - người đã nhào nặn một buổi dạ tiệc từ thiện truyền thống thành một “cỗ máy” truyền thông và tài chính khổng lồ. Tuy nhiên, viễn cảnh một ngày bà rời đi đang đặt ra một bài toán khó cho giới mộ điệu: Liệu các thương hiệu và những vị khách thượng lưu có còn sẵn lòng chi hàng trăm nghìn USD cho một tấm vé, nếu thiếu đi sự bảo chứng của người đàn bà quyền lực nhất giới thời trang?

Câu hỏi này mang tính sống còn đối với Viện Trang phục thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (The Met). Kể từ khi ra đời vào năm 1948, đơn vị này gần như đặt toàn bộ sự tồn tại của mình lên vai nguồn thu từ đêm tiệc Met Gala. Một sự phụ thuộc gần như tuyệt đối khiến người ta phải lo ngại: Nếu không còn bữa tiệc xa hoa ấy, liệu Viện có thể tiếp tục duy trì sứ mệnh của mình?

Thật may mắn, câu trả lời có lẽ đã được chuẩn bị từ trước. Theo chia sẻ từ Andrew Bolton, giám tuyển phụ trách Viện Trang phục, một chiến lược dự phòng đầy tầm nhìn đã được âm thầm kích hoạt từ năm 2016. Thay vì tiêu tốn hết nguồn lực, bảo tàng đã lặng lẽ trích một phần tiền gây quỹ từ mỗi mùa Met Gala để xây dựng một quỹ dự trữ.

Chiến lược bền bỉ này đang dần đi đến ngày hái quả. Theo dự tính, vào năm 2030, hoặc thậm chí có thể sớm hơn là năm 2028, Viện Trang phục sẽ tích lũy đủ nguồn lực tài chính để tự đảm bảo chi phí vận hành cơ bản trong dài hạn. Đây sẽ là một cột mốc lịch sử, giúp Viện đứng vững trước mọi biến động của nền kinh tế hay những đổi thay trong tương lai của chính đêm tiệc Met Gala.

Song hành với sự tự chủ về tài chính, việc khai trương không gian trưng bày mới Condé M. Nast Galleries tại khu vực Đại sảnh lớn cũng đánh dấu một bước chuyển mình đầy kiêu hãnh. Đây không chỉ đơn thuần là nơi tổ chức các triển lãm thời trang quy mô lớn, mà còn là lời khẳng định cho vị thế độc lập của Viện Trang phục. Giờ đây, thay vì chỉ gắn liền với một đêm tiệc rực rỡ duy nhất, Viện đang dần hiện ra với tầm vóc của một định chế nghệ thuật tự thân, vững vàng và sẵn sàng cho những chương mới xa hơn.

Viện Trang phục và giấc mơ tự chủ tài chính

Trong suốt nhiều thập kỷ, Met Gala được nhìn nhận là “hơi thở” sống còn của Viện Trang phục. Tuy nhiên, đằng sau những sải bước rạng rỡ trên thảm đỏ, các nhà lãnh đạo của bảo tàng đang âm thầm thực hiện một cuộc chuyển mình nhằm “tháo gỡ” sự phụ thuộc vào đêm tiệc Met Gala, qua đó mở ra tương lai tự chủ và bền vững hơn.

Andrew Bolton từng thẳng thắn bộc bạch về nỗi trăn trở bấy lâu:

“Chúng tôi luôn mong muốn bộ phận này có thể đứng vững mà không phải đặt cược mọi thứ vào Met Gala mỗi năm. Sự kiện này thật phi thường, nhưng đôi khi sự hào nhoáng của nó lại vô tình làm lu mờ tất cả những giá trị cốt lõi còn lại.”

Thực tế, lịch sử đã không ít lần giáng xuống những lời cảnh báo khắc nghiệt. Năm 2002, thảm đỏ phải lặng im sau sự kiện 11/9, và gần đây nhất là năm 2020, đại dịch COVID-19 đã khiến cả thế giới đứng khựng lại. Những “hồi chuông cảnh tỉnh” ấy buộc Bolton và cộng sự phải đặt ra một câu hỏi thực tế: Điều gì sẽ xảy ra nếu một thảm họa khác khiến khách mời không thể, hoặc không còn muốn, hiện diện tại một bữa tiệc xa hoa? Trong khi Anna Wintour vẫn miệt mài đưa Met Gala chinh phục những đỉnh cao mới, chính Bolton cũng nhận ra rằng mọi nỗ lực mở rộng đều có giới hạn của nó.

Để chuẩn bị cho kịch bản ấy, một “kế hoạch dự phòng” dài hạn đã được kích hoạt từ năm 2016: Quasi Endowment (Quỹ tài trợ bán vĩnh viễn). Khác với các quỹ tài trợ thông thường do các nhà tài trợ bên ngoài yêu cầu thành lập, Quasi Endowment thường do Hội đồng quản trị hoặc Ban quản lý của tổ chức tự quyết định thiết lập từ các nguồn vốn thặng dư hoặc các khoản đóng góp không có ràng buộc chặt chẽ. Quỹ này được quản lý và đầu tư dài hạn để tạo ra thu nhập. Thông thường, tổ chức chỉ sử dụng phần lãi suất hoặc lợi nhuận từ việc đầu tư này cho các hoạt động cụ thể thay vì tiêu vào số tiền gốc.

Dù các con số chi tiết được giữ kín, bảo tàng xác nhận quỹ này đang được vận hành bởi đội ngũ đầu tư chuyên nghiệp của Met. Đây chính là “lá bùa hộ mệnh” đảm bảo cho mọi hoạt động chuyên môn, từ việc chi trả lương cho đội ngũ chuyên gia, bảo tồn hơn 33.000 hiện vật quý giá, cho đến việc duy trì thư viện tham khảo Irene Lewisohn, luôn được vận hành trơn tru mà không cần nhìn vào doanh thu của đêm tiệc.

Xét trên phương diện tài chính, với ngân sách hoạt động khoảng 5 triệu USD mỗi năm, Viện Trang phục cần tích lũy một nguồn quỹ từ 100 đến 130 triệu USD để có thể thong dong “sống bằng lãi”. Con số này giờ đây không còn là giấc mơ xa vời. Nhìn lại hành trình 10 năm qua, Met Gala đã mang về 166,5 triệu USD. Sau khi trừ đi các chi phí vận hành và phần đóng góp cho bảo tàng, “hũ gạo” tích lũy của Viện ước tính đã chạm mốc 106 triệu USD.

Nếu Met Gala tiếp tục duy trì được sức nóng trong 2 đến 4 năm tới, mục tiêu tự chủ tài chính sẽ chính thức cán đích. Khi ấy, Viện Trang phục sẽ không còn là một “thực thể” sống dựa vào hơi thở của một sự kiện duy nhất. Đúng như Max Hollein, Giám đốc Điều hành của Met, đã nhấn mạnh:

“Chiến lược tương lai không nằm ở việc tiêu xài hết những gì thu được, mà là biết chắc chọc và đầu tư để sẵn sàng đối mặt với mọi biến động. Một chương mới đang dần mở ra, thời trang và nghệ thuật có thể tự tại tồn tại, bất kể ngoài kia thế giới có đổi thay thế nào.”

Một chương mới cho di sản thời trang tại The Met

Trong bức tranh tài chính khổng lồ của Bảo tàng Metropolitan, chi phí vận hành chạm mốc 427,6 triệu USD vào năm 2025, mỗi bộ phận giám tuyển đều có những “pháo dài” tài chính riêng. Nếu các tác phẩm nghệ thuật châu Âu được bảo chứng bởi những quỹ hàng chục triệu USD từ các đại gia đình danh tiếng, thì Viện Trang phục lại là một ngoại lệ: Họ đặt cược phần lớn ngân sách vào một đêm duy nhất là Met Gala. Theo thời gian, sự kiện này không chỉ là nguồn thu chủ lực, mà còn lớn mạnh đến mức lấn át mọi hoạt động khác, gắn chặt với tầm ảnh hưởng cá nhân không thể lay chuyển của Anna Wintour.

Tuy nhiên, thời gian vốn dĩ là thứ không ai có thể làm chủ. Ở tuổi 76, dù bà Wintour khẳng định chưa có ý định rời xa “đứa con tinh thần” này, nhưng việc bà lùi lại phía sau trong các hoạt động trực tiếp tại Vogue để tập trung vào vai trò lãnh đạo tại Condé Nast đã dấy lên một nỗi lo về tính kế thừa.

Sự lệ thuộc này không chỉ nằm ở những con số. Met Gala còn vô hình trung siết chặt nhịp thở của Viện Trang phục. Vì mỗi đêm tiệc luôn phải gắn liền với một triển lãm “bom tấn”, bộ phận này buộc phải gồng mình tổ chức một sự kiện lớn mỗi năm, thay vì nhịp độ linh hoạt như trước. Chính Andrew Bolton cũng phải thừa nhận, đây là một “áp lực khổng lồ”.

Thêm vào đó, thảm đỏ hào nhoáng này cũng không còn là chốn bình yên. Từ năm 2021, Met Gala đã trở thành tâm điểm của những tranh cãi xã hội, từ các cuộc biểu tình về biến đổi khí hậu đến xung đột địa chính trị tại Dải Gaza. Năm nay, làn sóng tẩy chay còn nhắm vào sự hiện diện của nhà tài trợ lớn Jeff Bezos do liên quan đến các cáo buộc về bóc lột sức lao động, khiến ngay cả những chính khách như ông Zohran Mamdani, Thị trưởng New York cũng phải tuyên bố lánh mặt. Trong khi đó, các thương hiệu xa xỉ cũng bắt đầu cảm thấy sức nặng của những tấm vé đắt đỏ và chi phí khổng lồ cho các ngôi sao, nhất là khi nền kinh tế toàn cầu đang có dấu hiệu chững lại.

Chính vì lẽ đó, việc xây dựng quỹ tài trợ tự chủ không chỉ là một giải pháp tài chính, mà còn là một lối thoát để “giảm nhiệt” cho Met Gala. Dù năm 2025 sự kiện vẫn mang về con số kỷ lục 31 triệu USD, nhưng tương lai có thể sẽ là một kịch bản khác: Áp lực lợi nhuận được tiết chế để nhường chỗ cho những giá trị nghệ thuật bền vững hơn.

Tất nhiên, Met Gala sẽ khó lòng biến mất hoàn toàn. Sức hút từ sự giao thoa giữa thời trang và những ngôi sao hàng đầu vẫn là một thứ ma lực trong văn hóa đại chúng. Ngay cả khi quỹ tài trợ đã hoàn thiện, việc gây quỹ vẫn sẽ tiếp diễn để nuôi dưỡng những dự án tham vọng hơn, nhưng khi đó, gánh nặng sẽ không còn mang tính sống còn.

Bà Wintour từng khẳng định:

“Viện Trang phục phải đứng trên một nền tảng vững chắc.”

Và giờ đây, nền tảng ấy gần như đã thành hình. Câu hỏi còn lại dành cho tương lai là: Một khi không còn mang trọng trách là “phao cứu sinh” duy nhất, Met Gala sẽ chuyển mình ra sao để tiếp tục mê hoặc thế giới trong những năm tới?