5 đầu sách kinh điển mà không phải bất cứ ai yêu thời trang cũng có thể sở hữu và kiên nhẫn đọc từ đầu đến cuối.
Vượt khỏi ánh đèn sàn diễn hay những thớ vải hữu hình, thời trang chọn cách lưu trú vĩnh cửu trong những trang sách nghệ thuật chuyên sâu. Tuy nhiên, chạm tay vào di sản của các nhà mốt đại tài chưa bao giờ là cuộc dạo chơi dễ dàng. Độc giả thường phải đối mặt với những rào cản không nhỏ: giá sách cao, bản in khan hiếm, chi phí vận chuyển đắt đỏ...
Martin Margiela: The Women's Collections 1989-2009 (2018)
Cuốn sách của Alexandre Samson là công trình lưu trữ đồ sộ về 20 năm rực rỡ nhất của Martin Margiela. Ấn phẩm này đóng vai trò như bản biên niên sử về tư duy “giải mã cấu trúc”, ghi lại chi tiết 41 buổi trình diễn làm thay đổi diện mạo thời trang đương đại.
Martin Margiela: The Women's Collections 1989-2009 yêu cầu độc giả có sự hiểu biết nhất định về kỹ thuật cắt may và bối cảnh thời trang những năm 90 để hiểu tại sao những đường cắt “dang dở” của Margiela lại có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến vậy. Nếu thiếu đi sự chiêm nghiệm về hành trình của nhóm “Antwerp Six”, độc giả dễ cảm thấy lạc lõng trước những ý tưởng trừu tượng.
Với mức giá niêm yết của cuốn sách nghệ thuật cao cấp thường dao động từ $75 đến $100, đây vốn đã là khoản đầu tư lớn. Đối với độc giả tại Việt Nam, con số này còn tăng thêm đáng kể do chi phí vận chuyển quốc tế. Do đặc thù khổ lớn và trọng lượng nặng (thường trên 2kg), phí vận chuyển từ các trang như Amazon hay các nhà sách nghệ thuật châu Âu về Việt Nam rất đắt đỏ, đôi khi chiếm tới hơn 50% giá trị cuốn sách.
Sự khó khăn trong việc tìm mua còn nằm ở tính khan hiếm tại thị trường nội địa. Người mua thường phải thông qua các dịch vụ mua hộ quốc tế hoặc đặt trực tiếp từ nước ngoài với thời gian chờ đợi kéo dài.
Yves Saint-Laurent: The Impossible Collection (2020)
Nếu cuốn sách về Martin Margiela là bản biên niên sử của sự ẩn danh và giải mã cấu trúc phom dáng trong thời trang, thì Yves Saint-Laurent: The Impossible Collection của tác giả Laurence Benaïm là “bảo tàng giấy” tôn vinh sự xa hoa và những cuộc cách mạng giới tính trong thời trang.
Nằm trong bộ sưu tập "Ultimate" danh giá của nhà xuất bản Assouline, ấn phẩm này không chỉ liệt kê các thiết kế đơn thuần mà còn chọn lọc ra 100 tác phẩm mang tính biểu tượng nhất, từ chiếc áo khoác Le Smoking huyền thoại, váy Mondrian đến những bộ trang phục lấy cảm hứng từ hội họa và văn hóa Nga. Qua đó, độc giả được chứng kiến cách Yves Saint-Laurent đã giải phóng phụ nữ khỏi những khuôn mẫu gò bó, định hình nên phong thái của người phụ nữ hiện đại: mạnh mẽ, quyết đoán nhưng vẫn đầy gợi cảm.
Thuộc phân khúc “Ultimate Collection”, mỗi cuốn sách được đóng thủ công, in trên giấy chất lượng cao và đựng trong hộp đựng sang trọng, với mức giá niêm yết lên tới 1200 USD (khoảng 31.000.000 VND, tại website của Assouline). Đối với khách hàng tại Việt Nam, con số này chưa phải là cuối cùng. Do kích thước khổng lồ và trọng lượng cực nặng, chi phí vận chuyển quốc tế về Việt Nam có thể tiêu tốn thêm hàng triệu đồng. Ngoài ra, vì đây là mặt hàng xa xỉ phẩm có giá trị cao, các thủ tục thông quan và thuế nhập khẩu cũng là vấn đề phức tạp, đòi hỏi người mua phải chấp nhận mức chi phí thực tế rất lớn để có thể đặt nó lên kệ sách của mình.
Tuy nhiên, giá trị thực sự của cuốn sách chỉ được khai phóng khi người sở hữu có đủ kinh nghiệm và trải nghiệm thời trang. Laurence Benaïm, một trong những chuyên gia hàng đầu về YSL, không viết để dành cho người mới bắt đầu.
Bởi lẽ, nội dung cuốn sách đòi hỏi độc giả phải có vốn kiến thức sâu rộng về lịch sử thời trang thế kỷ 20 để hiểu được tầm vóc của những thay đổi mà YSL đã tạo ra. Nếu không có sự trải nghiệm về các khái niệm như Haute Couture, hay hiểu về bối cảnh xã hội những năm 60-70, độc giả dễ dàng bỏ qua những chi tiết ẩn sau các bản phác thảo và hình ảnh tư liệu quý giá.
Đọc thêm: Khám phá thế giới thời trang qua 12 quyển sách sau đây
Avedon Fashion 1944-2000 (2009)
Trong khi nhiều nhiếp ảnh gia cùng thời cố gắng đóng khung người mẫu trong những tư thế cứng nhắc của tầng lớp thượng lưu, Richard Avedon lại chọn cách “phá vỡ” chiếc lồng kính đó. Cuốn sách này là tuyển tập kéo dài hơn nửa thế kỷ, khi khám phá nó, người đọc được chứng kiến sự tiến hóa của vẻ đẹp: từ hình ảnh của những quý cô thanh lịch chạy nhảy trên đường phố Paris, cho đến các bức ảnh chân dung đen trắng với sự cười đùa và thậm chí là bộc lộ những trạng thái tâm lý phức tạp.
Việc sở hữu tác phẩm này tại Việt Nam là “bài kiểm tra” thực thụ về sự kiên nhẫn và đam mê, vượt xa khái niệm mua sắm thông thường. Một người yêu sách sẽ thấy rằng mức giá niêm yết trên bìa chỉ là “bề nổi của tảng băng chìm”. Do cuốn sách đã ngừng tái bản rộng rãi, giá trị của nó trên thị trường đã tăng, tỷ lệ thuận với sự khan hiếm. Khoản chi phí thực tế không chỉ dừng lại ở con số vài triệu đồng tiền sách, mà còn nằm ở phí vận chuyển khá khủng. Với trọng lượng 2,6kg cùng kích thước quá khổ, việc đưa cuốn sách từ kho hàng quốc tế về đến tay bạn đọc tại Việt Nam có thể khiến tổng hóa đơn tăng lên gấp rưỡi.
Hơn hết, giá trị thực của Avedon Fashion không nằm ở số lượng trang mà ở khả năng đọc hiểu ngôn ngữ hình ảnh của độc giả. Nếu chưa từng tìm hiểu về kỹ thuật ánh sáng “High-key” hay bối cảnh thời trang hậu chiến, người xem dễ dàng lướt qua những bức ảnh mà không thấy được sự đột phá. Cuốn sách đòi hỏi độc giả phải có kinh nghiệm quan sát và sự trải nghiệm về văn hóa để hiểu tại sao bức ảnh mẫu mặc Dior đứng giữa hai con voi lại trở thành huyền thoại. Nó yêu cầu người xem phải dừng lại, đặt mình vào dòng chảy của lịch sử để thấy Avedon đã dùng thời trang như công cụ để bóc tách tính cách con người như thế nào.
Cristobal Balenciaga (1988)
Cuốn sách của Lesley Ellis Miller không đi theo lối mòn của những ấn phẩm trưng bày bàn trà đầy rẫy hình ảnh bóng bẩy. Thay vào đó, nó là công trình khảo cứu nghiêm túc về “kiến trúc sư” vĩ đại nhất của làng mốt. Tác phẩm bóc tách sự tĩnh lặng và sự khổ hạnh trong tư duy thiết kế của Balenciaga, người đã dùng kỹ thuật cắt may để giải phóng phụ nữ khỏi những bộ khung gò bó của thập niên 50. Độc giả sẽ tìm thấy ở đây những phân tích tỉ mỉ về cách ông xử lý chất liệu silk gazar cứng cáp để tạo ra những phom dáng kén tằm hay áo khoác thùng thình, những biểu tượng đã thay đổi vĩnh viễn khái niệm về sự sang trọng hiện đại.
Việc tìm kiếm ấn phẩm xuất bản từ năm 1988 này là thử thách thực sự về sự kiên trì do tình trạng khan hiếm nguồn cung. Vì đã ngừng in từ lâu, những người thực sự muốn sở hữu phải chấp nhận tham gia vào thị trường sách cũ quốc tế như ebay UK, Abebooks…, tại đây, giá trị của nó không được niêm yết cố định mà trồi sụt theo tình trạng bảo quản của bìa và giấy. Một bản in còn nguyên vẹn, không bị ố mục sau gần bốn thập kỷ là món hời khá lớn, nhưng đi kèm với đó là mức phí vận chuyển quốc tế không hề nhỏ.
Cuốn sách chứa đựng nhiều thuật ngữ chuyên môn về cấu trúc may mặc và những quan sát mang tính triết học về phom dáng. Do đó, để thẩm thấu hết cái hay của tác phẩm, người đọc cần một vốn trải nghiệm thời trang sâu sắc. Nếu không có kinh nghiệm thực tế về cắt may hoặc hiểu biết về sự chuyển biến của thời trang thế kỷ 20, bạn đọc sẽ khó lòng thấy được sự kỳ diệu trong cách Balenciaga tạo ra những đường cắt “không chạm vào cơ thể”.
Dior by Dior (1956)
Cuốn tự truyện này giống như tấm vé mời vào sâu bên trong căn phòng may đo tại số 30 đại lộ Montaigne, nơi Christian Dior bóc tách cuộc đời mình thành hai phần: một Dior của công chúng gắn liền với sự xa hoa và một Christian đời thường, người đàn ông yêu vườn tược và sự tĩnh lặng.
Cuốn sách không dùng những thuật ngữ thời trang đao to búa lớn mà dẫn dắt bằng giọng văn chân thành, dí dỏm. Qua từng chương, độc giả được chứng kiến quá trình khai sinh của “New Look” và cách một bộ sưu tập Haute Couture thành hình, từ những nét vẽ phác thảo đầu tiên cho đến giây phút trình diễn đầy nghẹt thở.
Mặc dù cuốn sách này có nhiều phiên bản tái bản với giá thành khá dễ tiếp cận (dao động khoảng $15 - $25) cho bản bìa mềm, nhưng những người sưu tầm thực thụ luôn khao khát các bản in đầu tiên từ thập niên 50. Giá trị của một bản in cổ từ năm 1956 có thể lên tới hàng trăm, thậm chí hàng ngàn USD tùy vào độ nguyên vẹn.
Bên cạnh đó, khách hàng Việt Nam có thể dễ dàng tìm thấy các phiên bản tái bản mới trên Amazon hoặc các nhà sách ngoại văn trực tuyến như Pages of Passion. Tuy nhiên, trên các sàn thương mại điện tử nội địa, việc tìm mua bản tiếng Anh hoặc tiếng Pháp thường đòi hỏi sự kiên nhẫn chờ đợi từ các đơn vị đặt hàng quốc tế vì cuốn sách này sold out liên tục.
Khá may mắn vì cuốn sách này được tái bản nhiều lần nên việc sở hữu có phần dễ dàng hơn so với các ấn phẩm sưu tầm khan hiếm khác. Tuy nhiên, rào cản thực sự không nằm ở khâu tìm mua mà nằm ở chính trải nghiệm tiếp nhận nội dung. Đọc Dior by Dior đòi hỏi độc giả phải vận dụng trí tưởng tượng phong phú và có nền tảng am hiểu vững chắc về phom dáng thời trang để “tự vẽ” nên những thiết kế trong đầu. Bởi vì, đây là cuốn tự truyện thiên về chữ viết, về tự sự và bóc tách tư duy hơn là hình ảnh minh họa, nên người đọc cần có trải nghiệm về cấu trúc trang phục như Corolla line hay En Huit, Bar suit để cảm nhận được sự tỉ mỉ trong từng đường kim mũi chỉ mà Dior mô tả.
Nếu thiếu đi sự chiêm nghiệm, độc giả dễ cảm thấy đây chỉ là cuốn hồi ký nghề nghiệp. Nhưng với những ai đã trót yêu di sản của nhà mốt này, cuốn sách là kho tàng kinh nghiệm vô giá, dạy chúng ta rằng sự sang trọng thực sự bắt nguồn từ sự kỷ luật và tình yêu mãnh liệt với cái đẹp. Việc lật giở những trang giấy của Dior by Dior cho phép người đọc kết nối trực tiếp với tư duy của người đã định nghĩa lại sự nữ tính toàn cầu, trải nghiệm mà không một cuốn sách ảnh nào có thể thay thế được.
