Gabadin: Nhân chứng tĩnh lặng đi cùng người lính suốt những cuộc hành quân

Trong không khí cả nước hân hoan mừng ngày lễ lớn của dân tộc, những thước phim tư liệu cũ thường được nhắc lại như thói quen của ký ức. Bên cạnh hình ảnh xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập hay những lá cờ giải phóng tung bay, có một chi tiết âm thầm định hình nên “diện mạo của lịch sử” nhưng ít khi được gọi tên: chất vải của bộ quân phục đi cùng người lính.

Những bộ trang phục màu xanh rêu, xanh lá thẫm với hai túi hộp trước ngực, có bộ vương bụi đường, có bộ thẫm đẫm mồ hôi. Và góp phần không nhỏ trong ký ức ấy, đó chính là vải gabadin, “nhân chứng” tĩnh lặng đi cùng người lính qua suốt những cuộc hành quân. Hơn hết, ngày giải phóng miền Nam 30/4/1097 còn là thời điểm những bộ quân phục gabadin sờn vai được “thảnh thơi” sau hành trình vạn dặm.

Từ phát minh của Burberry đến lớp áo chiến trường

Để hiểu về gabadin, trước tiên, cần ngược dòng tìm về nguồn gốc của cái tên này. Gabadin thực chất là cách đọc Việt hóa từ gabardine - loại vải dệt chéo bền chắc do Thomas Burberry sáng tạo ra vào cuối thế kỷ 19. Trước khi trở thành nền tảng cho những chiếc trench coat xa xỉ trên sàn diễn London hay Paris, gabardine sinh ra phục vụ dân thám hiểm, binh lính hay những người cần sự “che chở” trước thời tiết khắc nghiệt.

Khi du nhập vào Việt Nam, gabardine được đọc thành “gabadin”. Với đặc tính dệt sít, chịu ma sát cao và rất ít nhăn, gabadin chiếm ưu thế tuyệt đối trong việc may quân trang. Giữa điều kiện hành quân khắc nghiệt, người lính cần bộ đồ đủ bền để bò trườn qua giao thông hào, đủ đứng phom để giữ vẻ chỉnh tề của một quân đội chính quy và đủ nhẹ để không trở thành gánh nặng trên vai. Gabadin đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe đó.

Những nếp gấp ký ức

Nếu lụa mang lại cảm giác bay bổng, thì gabadin sẽ mang lại cảm giác của kỷ luật. Nhìn vào các tác phẩm điện ảnh kinh điển, tái hiện giai đoạn này như Giải phóng Sài Gòn, Mùi cỏ cháy hay những thước phim giàu tư liệu trong Đường thư, người xem dễ dàng nhận thấy độ bóng mờ đặc trưng và vai áo vuông vức của bộ quân phục gabadin. Những nếp gấp ở túi ngực vẫn sắc nét ngay cả sau những đợt băng rừng vượt suối, tạo nên dấu ấn về thị giác khá mạnh mẽ cho nhân vật người lính.

Chất vải gabadin màu xanh rêu khi ấy là màu của niềm tin, của một lực lượng đang lớn mạnh. Khi những đoàn quân tiến vào Sài Gòn năm 1975, bộ quân phục từ vải gabadin đã khẳng định hình ảnh của đội quân có tổ chức, có danh xưng và có một diện mạo không thể nhầm lẫn. Trong tâm trí của nhiều thế hệ, nhắc đến ngày toàn thắng là nhắc đến màu xanh gabadin thẫm lại vì nắng gió, thứ màu sắc được “nhuộm” bằng chính trải nghiệm thời cuộc.

Sự chuyển mình trong đời sống hiện đại

Sau hơn nửa thế kỷ, quân phục của bộ đội Việt Nam hôm nay đã cải tiến rất nhiều để thích nghi với công nghệ dệt may mới. Những dòng vải pha polyester hay vải dệt sợi tổng hợp giúp bộ đồ dã chiến nhẹ hơn, thoát khí tốt và khô nhanh hơn so với những thước vải của thập niên 70.

Tuy nhiên, bóng dáng của gabadin vẫn hiện diện rõ nét trong trang phục các lực lượng vũ trang, đồng phục, quần tây công sở đứng dáng, áo khoác bảo hộ… qua kiểu dệt chéo bền bỉ theo năm tháng. Nhiều loại vải quân trang hiện hành kế thừa triết lý ưu tiên sự bền chắc của gabadin xưa cũ.