Claire McCardell và cuộc cách mạng giải phóng phụ nữ bằng quần áo

Trong tủ đồ các quý cô hiện đại, từ những chiếc túi được may trên váy, những đôi giày búp bê đế bệt êm ái đến chiếc khóa kéo bên hông tiện lợi lại không ra đời từ đôi tay của những vị thần làng mốt như Christian Dior, Coco Chanel hay Yves Saint Laurent. Chúng là di sản của Claire McCardell, người phụ nữ Mỹ đã bị dòng chảy lịch sử vô tình lãng quên.

Khởi đầu của một hiện tượng

Sinh năm 1905 tại thị trấn thuộc bang Maryland, McCardell thuở nhỏ là một cô gái năng động, thích chạy nhảy và chơi đùa cùng các anh. Cá tính ấy khiến bà từ sớm đã cảm thấy ngột ngạt trước những chiếc gọng sắt siết chặt cơ thể người phụ nữ. Bà lớn lên trong thời kỳ trang phục phụ nữ bị giam hãm trong nhãn quan nam giới. Đó là khi phụ nữ phải leo núi trong những bộ váy thắt eo corset chặt cứng, chân đi bốt cao gót và phía sau là khung váy phồng cồng kềnh. Quần áo khi ấy được tạo ra để biến người phụ nữ thành món kỳ quan đứng yên, rực rỡ bên ngoài nhưng lại bó buộc cơ thể bên trong.

Sau khi tốt nghiệp Trường Nghệ thuật Trang trí và Ứng dụng New York (nay là Học viện Parsons) và dành một năm tu nghiệp tại Paris, bà trở về New York với niềm tin phụ nữ cần những bộ quần áo mà họ có thể tự mặc lấy, có thể chạy nhảy, làm việc và sống cuộc đời trọn vẹn trong đó. Và thế là hành trình hiện thực hóa niềm tin ấy chính thức bắt đầu tại Đại lộ số 7 sầm uất. Mỗi lần vượt biển sang Paris để mua phụ liệu, McCardell lại phát ngán khi phải kéo lê chiếc rương hành lý cồng kềnh nặng tới 45kg từ căn hộ ra bến cảng rồi lại khuân lên tàu. Để giải quyết sự phiền toái này, vào năm 1934, bà đã phát minh ra bộ năm món trang phục làm bằng vải jersey không nhăn. Chúng nằm gọn trong một chiếc vali duy nhất nhưng lại có thể phối với nhau thành hàng chục bộ đồ khác nhau. Khái niệm “mix-and-match” ra đời từ đó, đặt nền móng cho tủ đồ con nhộng (capsule wardrobe) của phụ nữ hiện đại nửa thế kỷ sau.

Đọc thêm: Sự kiện Versailles 1973: Đêm nước Mỹ bước ra khỏi cái bóng Paris

Những “phát minh” vị nhân sinh

Nếu xem những thiết kế thời trang là phát minh thì Claire McCardell là nhà khoa học. Những thiết kế của bà được khởi nguồn từ chính nỗi đau và nhu cầu thực tế của cơ thể phụ nữ. Suốt thời gian dài bị gò bó trong những chiếc nịt bụng siết chặt eo và lớp tùng váy cồng kềnh, khát vọng thầm kín của người phụ nữ bấy giờ chỉ đơn giản là… được thở. Đáp lại nhu cầu ấy, năm 1938, McCardell mang đến chiếc váy “Monastic dress” với thiết kế thiết kế rộng suông, không có đường chiết eo mà được định hình bằng những dải dây mảnh quấn quanh thắt lưng để người mặc tự định hình phom dáng theo ý muốn. Chiếc váy ngay lập tức cháy hàng trong ngày đầu mở bán bởi nó đã chạm đúng vào giấc mơ tự do của hàng triệu phụ nữ.

Bước sang năm 1942, Thế chiến thứ hai bùng nổ đã đẩy nước Mỹ vào giai đoạn thắt lưng buộc bụng và thiếu hụt nhân lực trầm trọng. Những mái nhà và công xưởng vắng bóng đàn ông buộc phụ nữ phải bước vào các nhà máy trong khi đôi vai vẫn trĩu nặng việc nhà. Đau đáu trước thực tế đó, biên tập viên Diana Vreeland đã đặt cho McCarrdell bài toán khó, đó là tạo ra bộ trang phục đủ bền, đủ rẻ trong thời kỳ khan hiếm nguyên liệu nhưng cũng phải đủ linh hoạt để giúp phụ nữ vừa lao động vừa giữ được sự thanh lịch của mình. Câu trả lời của McCardell là chiếc “Pop-over dress” - dáng váy quấn tiện lợi bằng chất liệu denim thô giúp người mặc có thể khoác lên người chỉ trong vài giây. Với mức giá $6.95 (tương đương 180.000 VNĐ), chiếc váy đã bán hơn 75.000 chiếc ngay trong lần ra mắt đầu tiên và mang về cho bà giải thưởng Coty danh giá - vốn được tôn vinh như “tượng vàng Oscar của ngành thời trang”.

Bộ óc thiên tài luôn đặt phụ nữ vào trung tâm của McCardell còn hiện diện trong những chi tiết nhỏ nhặt nhưng mang tính cách mạng.

Nhận thấy phụ nữ luôn phải chật vật kéo khóa sau lưng, bà chuyển toàn bộ khóa kéo trong các thiết kế sang bên hông hoặc trước ngực. Khi nguồn cung da thuộc bị siết chặt để phục vụ quân đội, bà đã bắt tay với hãng giày Capezio, biến những đôi giày nhảy ballet thành dáng giày búp bê đế bệt bằng vải dệt êm ái cho phụ nữ đi lại hàng ngày. Bên cạnh đó, bà đưa những chiếc túi vào mọi thiết kế, từ quần lửng capri cho đến những chiếc đầm dạ hội sang trọng. Túi của McCardell không để trang trí mà đủ sâu để chứa vật dụng cá nhân và mang lại cho người phụ nữ tư thế đứng độc lập với hai tay buông thõng vào túi một cách tự tin.

Đọc thêm: Khám phá dòng chảy thời trang qua từng thập kỷ

“Người con gái thách thức Dior”

Vào năm 1947, thế giới thời trang rúng động trước bộ sưu tập New Look của Dior mang vẻ đẹp nữ tính cổ điển, được định hình bởi chiếc áo khoác Bar Suit thắt eo con kiến với phần ngực và hông lót đệm dày kết hợp cùng chân váy xếp ly rộng gợn sóng. Trong khi các tạp chí thời trang tung hô Dior, làn sóng phẫn nộ đã bùng phát khắp nước Mỹ. Với những người phụ nữ cấp tiến xứ cờ hoa, New Look không phải là bước tiến duy mỹ mà là bước lùi đẩy người phụ nữ trở lại kiếp “bình hoa di động” nơi phòng khách. Những người phụ nữ đã quen với trang phục linh hoạt suốt những năm chiến tranh quyết không thu mình trở lại trong những chiếc váy thắt đáy lưng ong, để một lần nữa chui ngược vào chiếc lồng kính xa hoa nhưng tước đoạt tự do của họ. Tại Texas, các bà nội trợ và nữ giới tri thức đã thành lập câu lạc bộ Little Below the Knee (Dưới đầu gối một chút) để phản đối những chiếc váy dài chấm gót của Dior với khẩu hiệu: “Thành Alamo có thể thất thủ, nhưng gấu váy của chúng tôi thì không!”. Tại Berkeley, vợ các cựu chiến binh đã lập ra tổ chức WOWS (Women's Organization to War Styles - Phụ nữ chống lại các áp đặt thời trang), diễu hành với những tấm biển: “Hợp lực thì đứng vững, chia rẽ thì ngã quỵ trước các nhà mốt”. Đồng cảm với họ, giới thiết kế ứng dụng Mỹ với Claire McCardell là người tiên phong đã gia nhập chiến tuyến. Họ lên án những bộ cánh đắt đỏ, ngốn vải và trên hết là làm tổn thương cơ thể. Sophie Gimble, nhà thiết kế của hãng Saks chia sẻ: “Ngay cả khi họ thích cái vòng eo thắt chặt đó, thì có bao nhiêu người sẵn sàng chịu đựng sự đau đớn để có được nó? Trong đời mình, tôi chưa bao giờ thấy không thoải mái đến thế”.

Giữa hai làn sóng xung đột, một bên là dáng váy thướt tha từ Paris, một bên là tinh thần thực dụng của lối sống mới, McCardell vẫn kiên định với lý tưởng ban đầu. Bà miệt mài cắt may những bộ trang phục đề cao tính ứng dụng với các chất liệu bình dân có độ bền cao như denim, cotton kẻ sọc hay vải thô. Không dừng lại ở đó, bà đưa những chiếc móc cài vốn được giấu kín trên đồ nội y trở thành một phần của trang phục thường nhật, giúp người mặc có thể linh hoạt điều chỉnh độ ôm và phom dáng theo cơ thể của mình.

Lối tư duy của McCardell cuối cùng đã chạm đến ông lớn thời trang nước Pháp. Trong các bộ sưu tập vào thập niên 1950, Dior đã thêm túi áo vào thiết kế của mình cũng như cắt giảm lớp lót váy, tinh giản số lượng móc cài và hạ ngắn gấu váy. Đến năm 1955, sự nghiệp Claire McCardell đạt đến đỉnh cao khi bà trở thành nhà thiết kế thời trang thứ ba trong lịch sử và là người phụ nữ Mỹ đầu tiên được xuất hiện trên trang bìa tạp chí Time. Cũng trong năm đó, nhà báo Betty Friedan - tác giả của cuốn sách kinh điển The Feminine Mystique đã chắp bút ca ngợi McCardell với dòng tựa: “Người con gái thách thức Dior”. Đáng tiếc thay, chỉ ba năm sau cuộc đời của người phụ nữ vĩ đại này đã khép lại vì căn bệnh ung thư đại tràng khi bà 52 tuổi. Thời gian có thể phủ bụi lên danh tiếng của Claire McCardell nhưng tủ đồ của biết bao thế hệ phụ nữ vẫn luôn hiện hữu dấu ấn của bà.