Trước khi cánh cửa Met khép lại, “đứa trẻ hư” John Galliano đã thắp sáng tàn tích Haute Couture

The Met có thể khép lại cánh cửa vinh danh ông nhưng chẳng thể làm lu mờ sự thật rằng “gã điên” của làng mốt chưa từng cần chỗ đứng an toàn trong bảo tàng để được công nhận.

Vào giữa thập niên 1990, khi John Galliano tiếp quản ngôi vị sáng tạo tại Christian Dior, thế giới thời trang cao cấp Paris đang chìm sâu trong cuộc khủng hoảng bản sắc. Haute Couture thời điểm ấy bị đóng đinh như “lãnh địa của người già”, chật vật tìm chỗ đứng trước làn sóng thời trang tối giản và trào lưu Grunge bụi bặm. Sự xa hoa từng là niềm kiêu hãnh của nước Pháp bỗng đứng trước bờ vực đào thải vì quá tốn kém lẫn xa rời đời sống thực tế, giới mộ điệu bắt đầu hoài nghi về lý do tồn tại của những bộ váy dạ hội ngốn hàng trăm giờ thêu đính. Giữa bối cảnh cằn cỗi ấy, sự xuất hiện của Galliano như “quả bom” thổi bùng ngọn lửa nổi loạn, kéo sàn diễn thoát khỏi lớp vỏ bọc an toàn để hồi sinh định nghĩa về thời trang cao cấp.

Christian Dior Xuân/Hè 1997

Màn chào sân của Galliano tại Christian Dior diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thành lập nhà mốt, mang theo trọng trách làm mới di sản New Look huyền thoại đã in sâu vào tiềm thức công chúng. Rời xa sàn catwalk khô cứng của thời đại tối giản, ông biến toàn bộ khán phòng Grand Palais thành nhà hát kịch nghệ xa hoa, ngập tràn trong hương sắc của hơn 4.000 đóa hồng tươi. Ngay tại trung tâm, bản sao chiếc cầu thang cong huyền thoại từ cửa hàng flagship số 30 Đại lộ Montaigne được dựng lại với tỷ lệ choáng ngợp, tái hiện không gian quý tộc Pháp cuối thế kỷ XIX. Từ đỉnh những bậc thềm uốn lượn ấy, các siêu mẫu sải bước từ trên cao xuống, kiêu hãnh như những nữ quý tộc vừa bước ra từ bức tranh sơn dầu cổ điển.

Thay cho nguyên mẫu thanh lịch của Monsieur Dior, John Galliano táo bạo dung hợp kỹ nghệ may đo thủ công với nguồn năng lượng nguyên sơ, hoang dã của các bộ tộc Đông Phi. Trên nền cấu trúc New Look với chiếc áo Bar Jacket siết chặt vòng eo, tôn vinh phần hông nở nang, Galliano đắp lên những họa tiết da báo rực lửa, chất liệu lông thú sang trọng và những lớp vải voan xuyên thấu ôm sát cơ thể. Những chiếc váy lụa cắt xéo (bias-cut) rủ mềm, kết hợp cùng áo corset thắt dây để lộ bờ vai trần và xương quai xanh sắc lạnh. Kỹ thuật đính kết thủ công Haute Couture giờ đây không còn phục vụ cho nét đài các mà chuyển hóa thành những mạng lưới cườm ngũ sắc, dây kim loại mảnh và tua rua buông lơi, mở ra cuộc đối thoại kịch tính giữa vẻ xa hoa của quý tộc Pháp và bản năng tự do nơi thảo nguyên hoang dã.

Khoảnh khắc nàng “báo đen” Naomi Campbell sải bước trong chiếc đầm dạ hội họa tiết da báo xẻ tà, với phần cổ bọc kín trong chuỗi vòng Masai xếp lớp đã trở thành một trong những khung hình mang tính biểu tượng nhất lịch sử sàn diễn đương đại. Từng bước chuyển động uyển chuyển, kiêu hãnh của cô trên bậc thềm cẩm thạch đã phá tan lớp vỏ an toàn của thời trang Pháp thập niên 1990, chính thức mở ra kỷ nguyên vàng son của John Galliano tại nhà mốt Pháp.

Christian Dior Xuân/Hè 1998

Một năm sau, nhà thiết kế gốc Anh tiếp tục hiện thực hóa cơn mộng mị xa hoa khi bao trọn toàn bộ Nhà hát Opéra Garnier - thánh đường kiến trúc Baroque nước Pháp. Ông biến chiếc cầu thang đá cẩm thạch Grand Escalier thành đường băng catwalk nhưng lại xóa bỏ hoàn toàn hàng ghế đầu truyền thống. Giới mộ điệu đứng nép mình dọc theo các dãy hành lang, tựa tay vào lan can để dõi mắt xuống khoảng không trung tâm, hệt như những quý tộc châu Âu đang tham dự buổi dạ vũ phù hoa của thế kỷ trước. Trên nền nhạc giao hưởng quyện cùng tiếng vĩ cầm ai oán, dàn vũ công tung những cơn mưa hoa hồng phủ đỏ các bậc thềm dốc đứng, trước khi show diễn khép lại với hàng ngàn mảnh giấy lụa tạo hình cánh bướm trút xuống từ mái vòm dát vàng.

Linh hồn của đêm diễn được dẫn dắt bởi Nữ bá tước lập dị người Ý - người phụ nữ nổi tiếng với giai thoại dắt báo gấm dạo phố và đeo rắn sống quanh cổ như món trang sức xa xỉ. Đắm chìm trong chủ nghĩa lãng mạn đen tối cùng niềm say mê dành cho đoàn vũ kịch Nga Ballets Russes, Galliano đã biến sải bước trên cầu thang dốc đứng thành màn độc diễn tâm lý của những mệnh phụ vừa kiêu hãnh, vừa u uất trong cơn cuồng si nghệ thuật.

Ngôn ngữ thiết kế của bộ sưu tập mang đậm âm hưởng thẩm mỹ Edwardian giao thoa cùng những đường uốn lượn mềm mại của trào lưu Tân nghệ thuật (Art Nouveau). Galliano phủ lên người mẫu những chiếc áo choàng opera dài quét đất viền lông chồn, toát lên vẻ trĩu nặng quyền lực bên ngoài những lớp váy ren mỏng manh ôm sát đường cong cơ thể. Cấu trúc váy phồng lồng tre mang phom dáng vương giả được định hình nhờ kỹ thuật siết eo corset, tạo nên thế đối trọng cùng chất liệu nhung tuyết, gấm brocade và lụa damask thêu tay. Bức tranh xa hoa ấy được hoàn thiện bằng những chiếc mũ khổng lồ phủ kín hoa hồng, mạng che mặt đính đá, ống tay kim loại sắc lạnh mô phỏng áo giáp và những chiếc quạt lông vũ lớn được vẫy hờ hững điệu đà .

Đọc thêm: The Met hủy kế hoạch triển lãm hồi tưởng về John Galliano

Christian Dior Thu/Đông 2000

Bước sang thiên niên kỷ mới, John Galliano dựng nên một trong những show diễn gây tranh cãi lớn nhất lịch sử thời trang khi biến sàn diễn thành “hộp đêm BDSM” thu nhỏ. Đạo diễn huyền thoại Steven Spielberg khi bước ra khỏi show đã ví bầu không khí với chất “Kubrickian” - quái đản và ám ảnh tựa những thước phim của Stanley Kubrick. Không gian đặc quánh dục vọng được bao phủ bởi ánh đèn đỏ rực hòa cùng bản phối âm ca khúc Uninvited đè lên tiếng roi da quất vun vút, tiếng còng sắt va đập lách cách và những hơi thở rên rỉ nhục cảm.

Dưới lớp vỏ bọc buổi lễ hôn phối, show diễn mở màn với sự xuất hiện của vị linh mục mặc áo corset bó sát dẫn đường cho chú rể bị còng hai tay, áp giải ra lễ đường. Buổi lễ nhanh chóng chào đón dàn khách mời quái dị, gồm hoàng hậu Marie Antoinette với vết cắt đẫm máu trên cổ, nữ tu quyến rũ, cô hầu gái Pháp mang đầy vết bầm tình ái, y tá trong trang phục bondage, những chú hề ma quái và vũ công mang mặt nạ tinh tinh. Galliano đã công khai giễu nhại sự suy đồi của tầng lớp thống trị và trần tục hóa những ranh giới cấm kỵ của tôn giáo, biến sự nổi loạn thành vở kịch nghệ thuật đầy khiêu khích.

Các chất liệu xa xỉ như voan tơ tằm, gấm jacquard và lông thú quý hiếm được đặt cạnh da thuộc đen bóng, cao su latex ôm sát cùng hệ thống phụ kiện gồm xích sắt, dây thừng thòng lọng và khóa kim loại sắc lạnh. Phom dáng corset thời Victoria siết eo được giải cấu trúc để lộ khung xương gọng thép, nâng đỡ những tà váy dạ hội xếp tầng khổng lồ phủ kín chỉ thêu vàng và đá quý lấp lánh. Bằng cách tìm thấy cái đẹp ngay trong sự hỗn độn, tính dục và nỗi sợ hãi, Galliano cho thấy Haute Couture còn là thứ ngôn ngữ đủ sức chạm đến và phô bày những bản năng trần trụi nhất của con người.

Christian Dior Xuân/Hè 2004

Không dừng lại ở những lát cắt đời sống đương đại, Galliano còn thực hiện những cuộc viễn du ngược dòng lịch sử, tìm về văn minh Ai Cập cổ đại trong mùa mốt Haute Couture Xuân/Hè 2004. Nguồn cảm hứng khởi sinh khi Galliano bay qua Thung lũng các vị Vua, ngắm nhìn Cairo, Luxor và Aswan từ trên cao, để rồi đưa những trầm tích khảo cổ nghìn năm va chạm cùng phong cách nhiếp ảnh thời trang thập niên 1950 của Irving Penn và Richard Avedon. Nhà thiết kế chỉ đạo dàn siêu mẫu di chuyển bằng những bước đi gập góc, nghiêng đầu dứt khoát như những bức phù điêu hai chiều sống dậy từ vách lăng mộ.

Dưới lăng kính Haute Couture, Galliano khai sinh phom dáng “Sarcophagus” (quan tài hoàng gia) với những bộ suit và đầm dạ hội ôm siết từ cổ đến gót chân, thắt đáy lưng ong rồi bùng nở bằng vạt peplum cứng cáp, bao bọc người mặc tựa như lớp vỏ vàng ròng đúc ôm khít lấy các bậc quân vương cổ đại. Đi cùng với đó là những thiết kế váy xòe mang cấu trúc kim tự tháp lộn ngược và cánh hoa sen xếp nếp hình học sắc lẹm. Điểm xao xuyến nhất thuộc về chiếc đầm “xác ướp Haute Couture” với những dải voan lụa trắng bó chặt quanh cơ thể mô phỏng dải băng ướp xác nghìn năm được phủ kín bằng hàng vạn hạt pha lê lấp lánh phản chiếu ánh sáng. Khi kết hợp cùng trang sức hộ mệnh hình bọ hung và đại bàng đính đá phong vũ, người mẫu trên sàn diễn đã thực sự hóa thân thành những vị thần bất tử bước ra từ huyền thoại sông Nile.

Thế nhưng đằng sau vầng hào quang chói lọi ấy là những góc khuất tăm tối trong tâm hồn người nghệ sĩ tài hoa. Cú trượt dài với những phát ngôn gây tranh cãi năm 2011 đã lập tức chôn vùi sự nghiệp đang trên đỉnh cao danh vọng, biến Galliano từ thiên tài của sàn diễn Haute Couture thành kẻ bị lưu đày nhiều năm khỏi làng mốt. Giới mộ điệu từng tin rằng ngọn lửa ngông cuồng của “đứa trẻ hư” năm nào đã vĩnh viễn tàn lụi; nhưng sau một thập kỷ ẩn mình, ông đã quay trở lại cuộc chơi với hệ ngôn ngữ bí ẩn của Maison Margiela.

Maison Margiela Xuân/Hè 2024

Galliano chính thức tái xuất làng mốt với bộ sưu tập Haute Couture cho thương hiệu Maison Margiela vào năm 2024. Ông tái hiện quán rượu Paris thập niên 1920-1930 với những chiếc bàn gỗ trầy xước, ghế lung lay và các mảng tường loang lổ vết ố thời gian dưới gầm cầu Pont Alexandre III. Không gian ngột ngạt mùi cồn, khói thuốc và hơi ẩm của cơn mưa đêm giả lập bên bờ sông Seine lập tức xóa nhòa ranh giới giữa thực và hư. Mở màn bằng đoạn phim ngắn đen trắng u uất, sân khấu chìm trong giọng ca ma mị của nghệ sĩ Lucky Love, dọn đường cho những bóng hình quái kiệt bước ra từ thế giới ngầm.

Lấy cảm hứng từ những bức ảnh của nhiếp ảnh gia Brassaï về tầng lớp thấp Paris thế kỷ trước, đêm diễn kể về những kỹ nữ, kẻ trộm, vũ công thoát y và những tâm hồn lang thang lầm lỡ. Dàn người mẫu hóa thân thành những kẻ điên dại với bước đi lảo đảo, run rẩy, cơ thể giật cục, bờ vai co rút và hai bàn tay níu chặt lấy vạt áo như đang chạy trốn cuộc truy đuổi dưới mưa. Lớp trang điểm tráng sứ bóng loáng, căng mọng tựa búp bê thủy tinh bị nứt vỡ do Pat McGrath “phù phép” khiến khán giả vừa kinh ngạc vừa rợn ngợp trước vẻ đẹp ma quái.

Dưới lớp vỏ bọc hoang tàn ấy, Galliano mang đến những chiếc corset thắt đáy lưng ong siết chặt đến mức nghẹt thở, kết hợp cùng phần đệm hông quá cỡ tạo nên những đường cong đồng hồ cát méo mó siêu thực. Những chiếc trench coat hay vest dạ bị cắt xẻ thô bạo, làm mòn và cào rách có chủ đích để lộ lớp khung bên trong, mô phỏng trang phục chắp vá của kẻ vô gia cư nhưng lại toát lên cốt cách quý tộc kiêu kỳ. Sự đối lập ấy tạo nên một thế giới vừa hoang tàn vừa mê hoặc, để Galliano lần nữa cho thấy cái đẹp có thể nảy mầm từ những nơi tăm tối nhất.