Cuộc đua Thiết kế phục trang tại Oscar 2026: Khi trang phục kể câu chuyện của phim

Từ Gothic của Frankenstein đến ký ức lịch sử trong Sinners, các đề cử hạng mục "Thiết kế phục trang" năm nay cho thấy sức mạnh kể chuyện của phục trang trên màn ảnh.

Sau khi danh sách đề cử Oscar 2026 được công bố, sự chú ý của công chúng thường đổ dồn vào những hạng mục quen thuộc như diễn xuất, kịch bản hay đạo diễn. Thế nhưng, phía sau ánh đèn sân khấu và hào quang của các ngôi sao, có một lĩnh vực âm thầm định hình cách khán giả trải nghiệm điện ảnh ngay từ những khung hình đầu tiên. Đó là thiết kế phục trang.

Trong điện ảnh hiện đại, phục trang không còn chỉ để “làm đẹp” cho nhân vật. Nó đã trở thành một ngôn ngữ thị giác quan trọng, góp phần định hình bản sắc nhân vật, xây dựng thế giới của bộ phim và dẫn dắt cảm xúc khán giả. Không chỉ phục vụ câu chuyện, thiết kế phục trang còn trực tiếp phản ánh tâm lý nhân vật và bối cảnh xã hội của tác phẩm.

Năm nay, năm bộ phim được đề cử ở hạng mục Thiết kế phục trang xuất sắc nhất cho thấy rõ cách phục trang có thể trở thành một phương thức kể chuyện độc lập trong điện ảnh. Các nhà thiết kế Deborah L. Scott (Avatar: Fire and Ash), Kate Hawley (Frankenstein), Malgosia Turzanska (Hamnet), Miyako Bellizzi (Marty Supreme) và Ruth E. Carter (Sinners) không chỉ tạo ra trang phục cho nhân vật, họ đang xây dựng những hệ sinh thái thị giác, nơi từng lớp vải, chất liệu và màu sắc đều mang ý nghĩa.

Kate Hawley (Frankenstein)

Frankenstein hiện là ứng viên được đánh giá cao nhất ở hạng mục này, và điều đó không khó hiểu. Bộ phim sở hữu phong cách phục trang cổ trang - kiểu thiết kế mà Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ (AMPAS) từ lâu vẫn đặc biệt ưu ái. Hơn nữa, các đối thủ trong danh sách đề cử năm nay không có phong cách phục trang tương tự đủ mạnh để khiến cử tri chuyển sự ủng hộ khỏi Frankenstein.

Trong Frankenstein, nhà thiết kế phục trang và thiết kế bối cảnh người New Zealand Kate Hawley tiếp cận trang phục như một hành trình cảm xúc. Đây là lần hợp tác thứ ba của cô với đạo diễn Guillermo del Toro, sau Pacific Rim và Crimson Peak. Với nhà làm phim kiêm đạo diễn người Mexico, trang phục luôn là một phần trong hệ thống biểu tượng Gothic đặc trưng của ông, nơi cái đẹp và sự kỳ dị cùng tồn tại.

Lấy bối cảnh những năm 1850, Hawley xây dựng ngôn ngữ thị giác của bộ phim từ ba nguồn cảm hứng chính: chủ nghĩa lãng mạn, nghệ thuật cổ điển và những tiến bộ khoa học của thế kỷ XIX. Những chi tiết thêu, cấu trúc áo và chất liệu vải gợi lại tinh thần của một thời đại bị ám ảnh bởi câu hỏi về bản chất của sự sống và những khủng hoảng hiện sinh đi kèm với nó.

Trong bảng màu của bộ phim, màu đỏ trở thành một motif lặp lại, xuất hiện ở cả phần mở đầu lẫn kết thúc. Theo các nhà nghiên cứu điện ảnh Gothic, trong ngôn ngữ hình ảnh của đạo diễn del Toro, màu đỏ thường tượng trưng cho ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở cách Hawley tái định nghĩa hình ảnh The Creature. Thay vì lặp lại những khuôn mẫu quái vật quen thuộc, cô xây dựng một hình tượng mong manh và gần như bi kịch. Những lớp vải mỏng, bề mặt bán trong suốt và form dáng mềm mại khiến nhân vật trông như một sinh thể chưa hoàn chỉnh, đang trong quá trình hình thành.

Theo bà Sandy Powell, nhà thiết kế phục trang ba lần đoạt Oscar, một trong những thách thức lớn nhất của nghề này là tạo ra trang phục vừa mang tính biểu tượng vừa phục vụ diễn xuất. “Trang phục tốt nhất là khi diễn viên cảm thấy họ có thể sống trong đó”, bà Sandy Powell nói. Và cách nhà thiết kế Hawley xây dựng phục trang của nhân vật The Creature cho thấy rõ triết lý này: trang phục không chỉ bao bọc nhân vật, mà còn trở thành phần mở rộng của cơ thể và tâm lý của họ.

Ở giai đoạn đầu mùa giải, giới quan sát từng cho rằng Hamnet có thể trở thành ứng viên sáng giá. Tuy nhiên, bộ phim hiện không còn được xem là đối thủ nặng ký như những dự đoán ban đầu. Ngược lại, Sinners đang triển khai một chiến dịch vận động tranh giải quy mô lớn và khá hiệu quả. Nếu Sinners giành chiến thắng áp đảo tại Oscar năm nay, hạng mục Thiết kế phục trang xuất sắc nhất hoàn toàn có thể nằm trong chuỗi chiến thắng của bộ phim.

Malgosia Turzanska (Hamnet)

Với Hamnet, nhà thiết kế phục trang người Mỹ gốc Ba Lan Malgosia Turzanska tiếp cận công việc như một nghiên cứu về cảm xúc và thời gian. Dù bộ phim lấy bối cảnh nước Anh thời Nữ hoàng Elizabeth I, Turzanska không đơn thuần tái hiện lịch sử theo lối truyền thống. Thay vào đó, cô sử dụng bảng màu như một công cụ kể chuyện, phản ánh những biến chuyển nội tâm của các nhân vật.

Nhân vật Agnes, vợ của đại văn hào Anh William Shakespeare, xuất hiện ban đầu với những gam đỏ và cam - những màu sắc gợi sự sống và nguồn năng lượng mạnh mẽ, trước khi dần chuyển sang các tông đất và tím, phản ánh những thay đổi trong tâm trạng và số phận. Trong khi đó, William Shakespeare ban đầu gắn với các sắc xanh lá và xanh lam, nhưng dần chuyển sang xám sau cái chết của con trai, như thể màu sắc trong cuộc đời ông cũng phai nhạt theo nỗi mất mát.

Theo giáo sư về lịch sử và lý thuyết thời trang Caroline Evans, màu sắc trong phục trang điện ảnh thường hoạt động như một dạng “biên niên sử cảm xúc”, ghi lại sự thay đổi tâm lý của nhân vật theo thời gian. Bà Turzanska áp dụng chính logic này để xây dựng một hệ thống màu sắc phản ánh nỗi đau, sự mất mát và quá trình chuyển hóa cảm xúc của các nhân vật.

Điểm độc đáo trong thiết kế của Turzanska còn nằm ở chất liệu. Trang phục được làm từ những vật liệu thử nghiệm như da từ nấm, vải vỏ cây hay đất sét nứt, cho phép trang phục già đi, xuống cấp và biến đổi cùng nhân vật.

Một trong những hình ảnh ám ảnh nhất của bộ phim là khi William Shakespeare xuất hiện với lớp đất sét trắng nứt trên cơ thể. Những vết nứt này giống như biểu hiện hữu hình của nỗi đau, khi chấn thương tinh thần không còn được che giấu, mà hiện ra rõ ràng trên bề mặt cơ thể.

Ruth E. Carter (Sinners)

Đây là lần thứ năm nhà thiết kế phục trang người Mỹ Ruth E. Carter nhận đề cử Oscar trong sự nghiệp, tiếp tục củng cố vị thế của bà như một trong những tên tuổi hàng đầu của thiết kế phục trang đương đại. Sau khi giành hai tượng vàng Oscar với Black Panther và Black Panther: Wakanda Forever, bà một lần nữa hợp tác với đạo diễn Ryan Coogler trong một bộ phim kinh dị lấy bối cảnh vùng Mississippi Delta vào thời kỳ phân biệt chủng tộc những năm 1932 ở Mỹ.

Trong dự án này, nhà thiết kế Carter tiếp cận thiết kế phục trang với tham vọng tái hiện và lưu giữ đời sống của tầng lớp lao động da màu ở miền Nam nước Mỹ, lấy cảm hứng từ những bức ảnh của nhà văn kiêm nhiếp ảnh gia Eudora Welty chụp trong thập niên 1920 - 1930.

Trang phục trong phim phản ánh những bộ quần áo cũ kỹ, được chắp vá và chỉnh sửa nhiều lần. Những đường gấu áo sờn, các nếp gấp ngẫu hứng hay những món đồ second-hand đều trở thành một phần của câu chuyện. Dù bộ phim thuộc thể loại kinh dị Gothic, bà Carter xây dựng thiết kế từ một bối cảnh văn hóa rộng lớn hơn với nhạc blues, những làn sóng di cư, đời sống của các tá điền và ký ức tập thể của cộng đồng.

Bảng màu của phim xoay quanh đỏ, trắng và xanh, trong khi các chi tiết như mũ, trang sức vintage, hay những món đồ như váy sọc Ankara và chiếc váy len màu nhạt của nhân vật Mary góp phần tạo nên một tổng thể tôn vinh bản sắc và di sản văn hóa.

Một chiếc áo choàng có thể tạo ra quyền lực, một lớp vải mỏng có thể khiến nhân vật trở nên mong manh, còn một bộ suit có thể xác lập vị thế xã hội của nhân vật. Thông qua trang phục, các nhà thiết kế định hình bối cảnh lịch sử, thứ bậc quyền lực và cả những xung đột chưa được nói ra. Dù vậy, thiết kế phục trang vẫn thường bị xem là hạng mục “phụ” trong các cuộc thảo luận điện ảnh, bởi những bộ trang phục thành công nhất thường hoạt động gần như vô hình, giúp câu chuyện trôi chảy đến mức khán giả quên rằng có ai đó đã thiết kế chúng. Chính vì thế, các đề cử năm nay nhắc lại một điều quen thuộc trong giới sáng tạo: mặc cho nhân vật cũng chính là kể câu chuyện của họ.