Hành trình WearableArt của Nhà thiết kế Thảo Nguyễn - Á quân World of WearableArt 2025

Trước khi chạm tay đến danh hiệu Á quân World of WearableArt 2025, nhà thiết kế Thảo Nguyễn đã dành gần hai mươi năm cho thời trang nghệ thuật. Đó là chuỗi ngày dấn thân vào vô số thử nghiệm, vượt qua những khoảng lặng bằng lời tự nhủ: “Đừng sợ, cứ làm thôi”.

Khác với thời trang ứng dụng đặt nặng tính thương mại, Wearable Art (nghệ thuật trang phục) xem cơ thể con người như không gian điêu khắc sống. Bùng nổ từ thập niên 1960 - 1970 cùng làn sóng phản văn hóa (counterculture), loại hình này ra đời như tiếng nói phản kháng của giới nghệ sĩ trước guồng quay sản xuất may mặc công nghiệp. Đến năm 1987, cuộc thi World of WearableArt (WOW) thành lập tại New Zealand, trở thành sân chơi danh giá bậc nhất hành tinh dành cho những kẻ mộng mơ dám biến trang phục thành nghệ thuật thị giác.

Hai mươi năm trước, khi Thảo Nguyễn bắt đầu đặt những viên gạch đầu tiên cho sự nghiệp thì Wearable Art tại Việt Nam gần như vẫn còn là “vùng đất hoang”. Thị trường vắng bóng hệ sinh thái sản xuất chuyên biệt lẫn sự cởi mở từ công chúng. Những phom dáng hay kỹ thuật xử lý chất liệu phức tạp vượt xa năng lực gia công của xưởng may truyền thống, khiến các thể nghiệm nằm ngoài khuôn mẫu thời trang thông thường dễ bị dán nhãn là “dị biệt”, “xa rời thực tế”. Chính khoảng trống ấy lại đánh thức bản lĩnh trong cô, giúp nhà thiết kế nhìn ra cơ hội giữa một thị trường còn bỏ ngỏ.

Khởi đầu của một tâm hồn “nổi loạn”

Con đường của Thảo Nguyễn không khởi đầu từ giảng đường thời trang chính quy. Sinh ra trong gia đình có truyền thống ngành y, cô từng vấp phải sự phản đối từ cha mẹ khi chọn theo đuổi nghệ thuật. Để tìm kiếm tiếng nói riêng, cô bắt đầu gắn bó với cosplay, bộ môn đòi hỏi kỹ năng tạo hình phức tạp và tư duy thẩm mỹ tối đa (maximalism). Hàng loạt cột mốc như giải Nhất Hafele loves Vietnam 2013, giải Nhì Tokyo Game Show Cosplay Project 2014 hay vai trò giám khảo tại Triển lãm Nhiếp ảnh Cosplay Nga 2014 dần thuyết phục gia đình tin vào năng lực lẫn sự nghiêm túc của cô.

Dẫu vậy, với Thảo Nguyễn, cosplay chỉ là chiếc nôi ban đầu. Cùng khởi phát từ những mộng tưởng cần được hiện thực hóa, nhưng cosplay hướng đến việc tái hiện nhân vật có sẵn, trong khi Wearable Art cho phép người nghệ sĩ tự do tạo dựng hình hài từ chính thế giới nội tâm của mình. Khi những hình tượng có sẵn trong truyện tranh, tiểu thuyết không còn thỏa mãn được khao khát sáng tạo, cô quyết định bước sang địa hạt rộng lớn hơn.

Hành trình theo đuổi đam mê

Năm 2006, thương hiệu Ptytb Art Atelier ra đời, đánh dấu bước chuyển mình mới của nhà thiết kế. Tên gọi này được cô lấy cảm hứng từ hình tượng thủy ngân, kim loại sở hữu sắc thái tương phản đầy mê hoặc. Thủy ngân khi phủ lên bề mặt bất kỳ chất liệu nào cũng mang lại diện mạo lộng lẫy cho chúng nhưng bản chất lại có độc tính cao. Với một Textile designer, phép ẩn dụ ấy cũng chính là mô tả trực diện cho thực tế công việc mà cô gắn bó.

Nó giống như ngành nghề của tôi, chuyên xử lý chất liệu. Mình xử lý bề mặt nào thì bề mặt đó sẽ đẹp lên, nhưng đi kèm với đó là sự độc hại. Đặt tên này cũng để nhắc nhở rằng mình đã đi được tới đâu, phải đánh đổi sức khỏe, đánh đổi bản thân đến mức nào mới tạo ra thành phẩm, cô chia sẻ.

Bước ngoặt sự nghiệp mở ra khi cô quyết định thử sức tại WOW năm 2022. Lần đầu tiên mang tên tuổi Việt Nam ghi danh trên bản đồ WOW thế giới, Thảo Nguyễn tạo tiếng vang với tác phẩm The Giant Purse được Sir Richard Taylor, nhà làm phim từng đoạt 5 giải Academy Award, trao giải Wētā Workshop Emerging Designer Award. Thiết kế này sau đó được lưu giữ trong Bộ sưu tập Lịch sử của WOW (The WOW Historical Collection) để tiếp tục hành trình triển lãm tại các sự kiện quốc tế. Sự công nhận ấy trở thành bàn đạp đưa tiếng nói sáng tạo của cô vượt khỏi biên giới, mở đường cho những dự án lớn sau đó, tiêu biểu là việc đảm nhận thực hiện Trang phục Dân tộc cho Abby Sturgin (đại diện New Zealand) tại đấu trường Miss Universe lần thứ 74.

Trở lại WOW vào năm 2025, sự nghiệp của nhà thiết kế lần nữa “gặt quả ngọt” khi tác phẩm Don't Be Afraid xuất sắc mang về cho cô danh hiệu Á quân Hạng mục Myths & Legends. Khi bắt tay vào dự án mới, cô từng giằng co giữa hai biểu tượng tâm linh lớn là Phật Thiên Thủ Thiên Nhãn và Seraphim (phẩm cao nhất trong chín phẩm thiên thần). Cả hai đều tương đồng ở kết cấu cánh đồ sộ, vươn tỏa sau lưng. Sau nhiều cân nhắc, hình tượng Seraphim được lựa chọn làm điểm tựa sáng tạo. Nhưng thử thách chưa dừng lại ở mặt kỹ thuật. Việc diễn giải một biểu tượng linh thiêng khi bản thân là người ngoại đạo đặt cô vào nỗi lo chiếm dụng văn hóa, buộc nhà thiết kế phải nghiên cứu thấu đáo để tránh sai sót.

Giữa khoảng lặng ấy, cái tên Don't Be Afraid ra đời như chiếc phao cứu sinh mà cô tự trao cho chính mình. Nếu tinh ý, khán giả sẽ nhận thấy câu trích quen thuộc trong Kinh Thánh “Be Not Afraid” đã được chuyển thành “Don't Be Afraid” theo văn phong hiện đại. Sự chuyển đổi ấy cũng là cách Thảo Nguyễn đưa trải nghiệm cá nhân vào tác phẩm, để lời nhắn “đừng sợ” trước hết trở thành lời tự động viên thay vì dừng lại ở ý nghĩa tôn giáo đơn thuần.

Tôi phải tự trấn an mình rằng đừng sợ, cứ làm thôi, Thảo Nguyễn bộc bạch.

“Muôn trùng trắc trở”

Đằng sau hào quang sân khấu, việc đưa bản vẽ ra đời thực là chuỗi ngày tự thân xoay xở với hàng trăm phép thử vì Wearable Art tại Việt Nam vẫn là ngách đi rất mới, thiếu vắng sự đồng hành từ cả thị trường lẫn kỹ thuật sản xuất. Mọi công đoạn từ uốn khung, tạo hình cho tới xử lý bề mặt vì thế đều dồn lên đôi tay của cô. Ngay cả khâu tìm nguyên liệu ở các khu chợ vải nhiều lúc vẫn phải trông chờ vào may rủi, bởi phụ liệu chuyên dụng cho nghệ thuật tạo hình hiếm khi có sẵn trên các kệ hàng may mặc.

Song song với áp lực thiếu hụt nguồn nguyên vật liệu là gánh nặng chi phí. Tiền thưởng từ các cuộc thi hay những đơn hàng lẻ không thấm vào đâu so với chi phí mua sắm vật tư và vận chuyển. Chẳng hạn, để đưa một tác phẩm đồ sộ sang New Zealand tranh tài tại WOW, riêng cước phí một chiều đã gần một nghìn USD, chưa kể hàng loạt thủ tục trung chuyển phức tạp cùng quy chuẩn kiểm định gắt gao.

Để có nguồn lực nuôi dưỡng đam mê, Thảo Nguyễn chọn cách lấy ngắn nuôi dài, vừa nhận các dự án thương mại để trang trải chi phí, vừa chạy đua để hoàn thiện các sản phẩm dự thi quốc tế. Trong những đợt cao điểm, cô gần như phải xoay xở liên tục giữa những đầu việc khác nhau. Khó khăn là thế nhưng khi nói về chúng, cô cười và nghĩ rằng chính những giai đoạn thử thách mới giúp người nghệ sĩ tiến xa hơn nữa: “Gặp khó khăn thì mình sẽ cố gắng bước tiếp. Nhìn ở góc độ tích cực, chính những khó khăn đó giúp mình trưởng thành hơn và không ngủ quên trên chiến thắng”.

Giữ vững bản tâm

Nhìn lại chặng đường hai mươi năm kiên trì giữa muôn trùng trắc trở, Thảo Nguyễn lại không chọn cái nhìn bi quan khi nói về tương lai của Wearable Art tại Việt Nam. Trái lại, niềm tin của cô tiếp tục được trao gửi cho thế hệ sinh viên thiết kế trẻ, những người sẽ viết nên chương mới cho thị trường này.

Cô hào hứng nhận định rằng sinh viên thời trang ngày nay đã tự tin hơn rất nhiều khi theo đuổi ngôn ngữ tạo hình táo bạo, vượt khỏi khuôn khổ ứng dụng thuần túy. Môi trường học thuật hiện đại cũng mang lại cho các bạn không gian dung dưỡng sáng tạo cởi mở hơn. Thế nhưng, đằng sau niềm vui ấy vẫn hiện hữu một nỗi đau đáu thường trực. Cô hiểu rằng khi bước ra khỏi giảng đường, guồng quay “cơm áo gạo tiền” và áp lực thương mại hóa sẽ lại xuất hiện, sẵn sàng mài mòn đi ngọn lửa nhiệt huyết ban đầu.

Khó khăn nhất vẫn luôn là giữ vững bản tâm của mình, cô chia sẻ.

Bên cạnh góc nhìn về thế hệ nối tiếp, Thảo Nguyễn vẫn miệt mài vẽ tiếp hải trình của riêng mình. Cùng với đội ngũ Ptytb Art Atelier, cô duy trì hoạt động của xưởng bằng việc nhận song song giữa các dự án thương mại cá nhân và mảng Trang phục Dân tộc (National Costume) cho các sân chơi nhan sắc. Sự kết hợp này giúp tư duy tạo hình độc đáo của Wearable Art có cơ hội toả sáng dưới ánh đèn sân khấu, từ đó tiến gần hơn đến công chúng. Chặng đường sắp tới, Thảo Nguyễn cũng mong muốn hiện thực hóa những thiết kế từng nằm lại trên giấy. Việc “hồi sinh” các ý tưởng còn dang dở chính là cách nhà thiết kế thể hiện sự trân trọng dành cho nguồn cảm hứng đã nuôi dưỡng tư duy nghệ thuật của cô.

Wearable Art suy cho cùng là cuộc dạo chơi “đắt đỏ” của những tâm hồn dám chấp nhận khác biệt để kiến tạo cái đẹp. Thị trường có thể đổi thay nhưng bản tâm sáng tạo một khi đã được tôi luyện thì sẽ không dễ dàng bị dập tắt. Khép lại câu chuyện về hành trình dài không thỏa hiệp của Thảo Nguyễn, điều đọng lại sâu sắc nhất là lời nhắc hãy cứ dấn thân và đừng bao giờ để nỗi sợ ngăn bước.

Ảnh: nhân vật cung cấp