Lệnh cấm tiêu hủy hàng tồn thay đổi cuộc chơi ngành xa xỉ

Quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) đặt dấu chấm hết cho chiến lược quản trị hàng tồn đã tồn tại suốt nhiều thập kỷ.

Từ ngày 19/7/2026, EU chính thức thực thi quy định cấm các doanh nghiệp lớn tiêu hủy quần áo, giày dép và phụ kiện không bán được. Thay cho phương án tiêu hủy, lượng hàng tồn này buộc phải tìm hướng xử lý khác như giảm giá, chuyển sang thị trường khác, quyên góp, tái sử dụng hoặc tái chế. Đồng thời, doanh nghiệp có trách nhiệm công khai lượng hàng tồn bị loại bỏ và cách thức xử lý trong các báo cáo thường niên.

Vì sao các thương hiệu tiêu hủy hàng tồn?

Việc tiêu hủy hàng tồn từ lâu đã là một phần trong chiến lược bảo vệ giá trị thương hiệu của các nhà mốt xa xỉ. Bởi hơn cả sản phẩm, điều họ bán là sự khan hiếm và tính độc quyền. Nếu những chiếc túi hay đôi giày của mùa trước xuất hiện tràn lan tại các cửa hàng outlet hoặc trên thị trường giảm giá, người tiêu dùng sẽ dần hình thành tâm lý chờ khuyến mãi thay vì mua với mức giá niêm yết. Về lâu dài, tình trạng này gây ảnh hưởng đến doanh thu và làm xói mòn tính độc quyền, yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị ngành xa xỉ.

Mới đây, phiên tòa xét xử vụ trộm 724 chiếc túi xách và ví tại kho hàng chờ tiêu hủy ở Hong Kong đã vô tình hé lộ hoạt động quản lý hàng tồn của CHANEL. Theo lời các công tố viên, CHANEL Hong Kong từng đưa từ 10.000 đến 20.000 sản phẩm vào diện tiêu hủy mỗi sáu tháng trong năm 2017. Trước thông tin này, nhà mốt Pháp khẳng định những số liệu này không phản ánh thực tiễn vận hành hiện tại. Theo hãng, toàn bộ sản phẩm không còn khả năng thương mại hóa, từ hàng tồn kho đến hàng lỗi hiện nay đều được xử lý thông qua L'Atelier des Matières, đơn vị thu hồi và tái chế do CHANEL thành lập từ năm 2019. Đến năm 2025, thương hiệu tiếp tục mở rộng mô hình này với Nevold - nền tảng vật liệu tuần hoàn cung cấp nguyên liệu tái chế cho cả ngành thời trang lẫn các lĩnh vực công nghiệp như ô tô và hàng không.

Đọc thêm: Phiên tòa trộm túi xách CHANEL tại Hong Kong: hé lộ quy trình tiêu hủy hàng xa xỉ ít được biết đến

Trước đó, năm 2018, Burberry gây tranh cãi khi tiêu hủy lượng hàng hóa trị giá 28,6 triệu bảng Anh chỉ trong năm 2017-2018. Trong bối cảnh thời trang bền vững trở thành ưu tiên của người tiêu dùng, việc phá hủy những sản phẩm vẫn còn nguyên giá trị sử dụng đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích dữ dội. Chỉ vài tháng sau, Burberry nhanh chóng tuyên bố chấm dứt hoạt động tiêu hủy hàng tồn và chuyển sang các giải pháp như tái sử dụng, tái chế hoặc quyên góp.

Bên cạnh đó, việc đưa lượng lớn hàng tồn trở lại thị trường cũng đồng nghĩa với việc các thương hiệu đánh mất quyền kiểm soát với kênh phân phối. Hàng hóa có thể bị các nhà bán lẻ không chính thức mua lại hoặc trở thành nguồn nguyên liệu để các cơ sở sản xuất hàng giả sao chép. Vì vậy, tiêu hủy từng được xem là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ hình ảnh thương hiệu, giữ vững giá bán và duy trì tính khan hiếm của sản phẩm.

Từ gánh nặng tài nguyên…

Nếu trước đây, việc tiêu hủy hàng tồn được xem là vấn đề nội bộ của doanh nghiệp, thì nay nó đã trở thành câu chuyện về tài nguyên, phát thải và trách nhiệm môi trường. Theo European Environment Agency (EEA), mỗi năm có khoảng 4-9% sản phẩm dệt may tại châu Âu bị tiêu hủy trước khi đến tay người tiêu dùng. Trong khi đó, mức tiêu thụ dệt may bình quân đầu người tại EU đã tăng từ 17 kg vào năm 2019 lên 19 kg vào năm 2022, kéo theo lượng quần áo bị thải bỏ lên tới khoảng 12 kg mỗi người mỗi năm. Để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng này, ngành dệt may phải sử dụng trung bình 323 m² đất, 12 m³ nước và 523 kg nguyên liệu thô cho mỗi người.

Những con số này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở lượng hàng bị tiêu hủy, mà còn ở khối tài nguyên khổng lồ đã được đầu tư để tạo ra chúng. Khi một chiếc áo hay một đôi giày chưa từng được sử dụng đã trở thành rác thải, toàn bộ đất đai, nguồn nước, năng lượng và lượng khí thải phát sinh trong suốt quá trình sản xuất cũng bị lãng phí.

Đến tương lai tuần hoàn

Chính vì vậy, ngoài việc chấm dứt hoạt động tiêu hủy hàng tồn, lệnh cấm EU còn thúc đẩy ngành thời trang chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn để sản phẩm được thiết kế có vòng đời dài hơn, có thể tái sử dụng, tái sản xuất hoặc tái chế thay vì kết thúc tại lò đốt hay bãi chôn lấp. Song song với lệnh cấm, từ năm 2027, các doanh nghiệp lớn sẽ phải công khai dữ liệu theo biểu mẫu thống nhất về lượng hàng tồn bị loại bỏ và phương thức xử lý, biến hoạt động diễn ra phía sau cánh cửa kho hàng trở nên minh bạch dưới sự giám sát của cơ quan quản lý và công chúng.

Quan trọng hơn cả, nhiều chuyên gia cho rằng lệnh cấm của EU mới chỉ giải quyết phần ngọn của vấn đề. Để xử lý triệt để bài toán này, các thương hiệu cao cấp cần chuyển trọng tâm từ xử lý hậu quả sang ngăn ngừa ngay từ gốc. Bà Raffaella Loncao, nhà sáng lập On This Planet Advisory, nhận định: “Tương lai của ngành hàng xa xỉ không nằm ở việc tìm ra cách tốt hơn để vứt bỏ hàng tồn kho dư thừa, mà nằm ở việc không tạo ra sự dư thừa đó ngay từ đầu”.

Nói cách khác, các thương hiệu cần nâng cao khả năng dự báo chính xác nhu cầu thị trường và rà soát lại toàn bộ chuỗi giá trị, từ lập kế hoạch sản xuất đến quản lý tồn kho để hạn chế tối đa tình trạng sản xuất vượt quá nhu cầu.

Đọc thêm: Thương hiệu cao cấp chuyển hướng săn đón giới siêu giàu từ AI