Cú sốc về chuỗi cung ứng căng thẳng nhất của ngành thời trang

Hiện tại, các thương hiệu thời trang đang phải đối mặt với một cú sốc đồng thời trên nhiều mặt trận: Từ chuỗi cung ứng, thị trường năng lượng đến niềm tin tiêu dùng và nhu cầu xa xỉ. Điều này đặt ra câu hỏi liệu một ngành công nghiệp đã trải qua tới năm biến động lớn chỉ trong vòng 5 năm qua có thực sự thay đổi cách quản trị rủi ro của mình hay chưa?

Khi quân đội Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran vào ngày 28/2, sự chú ý lập tức đổ dồn về Eo biển Hormuz. Chỉ trong vài giờ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố tuyến đường này không còn an toàn cho hoạt động thương mại; đến cuối ngày, lưu lượng tàu thuyền đã giảm khoảng 70%.

Những diễn biến này nhanh chóng lan rộng thành áp lực đa chiều, vượt xa phạm vi của một sự cố địa chính trị đơn lẻ, lan rộng ra tới một trong những ngành hàng tiêu dùng lớn nhất: thời trang.

Ai chịu tác động nặng nề nhất?

Theo ông Sheng Lu, Giám đốc ngành nghiên cứu thời trang và may mặc tại Đại học Delaware, mức độ phụ thuộc vào xuất khẩu sang Châu Âu của các quốc gia cung ứng hàng may mặc lớn trên thế giới là rất đáng kể.

Thông thường, hơn 75% lượng hàng may mặc từ châu Á vào châu Âu đi qua hành lang Biển Đỏ. Trong đó, Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh và Pakistan là những quốc gia cung ứng chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất.

Dữ liệu theo từng lô hàng từ ImportGenius cho thấy bức tranh chi tiết hơn. Các thương hiệu lấy hàng từ Jordan, vốn thường xuất khẩu qua Cảng Haifa của Israel, đang buộc phải chuyển hướng sang Cảng Aqaba — nơi đang rơi vào tình trạng quá tải. Trong khi đó, Cảng Salalah tại Oman, một trung tâm trung chuyển quan trọng cho hàng may mặc của các thương hiệu như JCPenney, Banana Republic, Gap, Old Navy và Levi’s, cũng bị cuốn vào vòng xoáy xung đột, kéo theo chi phí bảo hiểm và nhiên liệu tại khu vực này tăng cao.

Các cơ sở lưu trữ dầu tại Cảng Salalah đã bị máy bay không người lái tấn công vào ngày 11/3, sau các đợt không kích diễn ra trước đó một tuần, đánh trúng các bồn nhiên liệu tại khu vực cảng và buộc một số hãng vận tải tạm dừng hoạt động tại địa phương.

Đối với chuỗi cung ứng thời trang vốn phụ thuộc vào cảng này như một điểm trung chuyển hàng hóa giữa Nam Á, Châu Âu và Mỹ thì những tác động là gần như tức thì.

Dữ liệu cũng cho thấy Old Navy và Gap là hai nhà nhập khẩu lớn nhất của Mỹ thông qua hành lang Pakistan - Salalah. Riêng Old Navy đã chiếm hơn 2.300 lô hàng được ghi nhận. Bên cạnh đó, Levi’s, Walmart và Banana Republic cũng đang chịu mức độ ảnh hưởng đáng kể.

Bóng đen suy thoái đổ lên toàn ngành

Có lẽ rủi ro vĩ mô lớn nhất phát sinh từ xung đột với Iran chính là khả năng kích hoạt một đợt suy thoái kinh tế trên quy mô toàn cầu.

“Việc Eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài gần như chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái toàn cầu”, ông Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy và cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng, nhận định trên CNBC ngay sau những đợt không kích đầu tiên.

Giá dầu đã vượt mốc 100 USD/thùng trong những ngày sau đó, có lúc hạ nhiệt trước khi nhanh chóng quay lại ngưỡng này - một mô hình biến động mà bản thân nó cũng kéo theo không ít hệ lụy trong vận hành.

Đối với ngành thời trang, tác động lan tỏa theo nhiều tầng lớp: giá dầu thô tăng kéo theo chi phí polyester và nylon leo thang ngay từ trước khi một đường kim mũi chỉ được tạo ra; chi phí vận chuyển tăng cao tiếp tục chồng lên gánh nặng thuế quan vốn đã hiện hữu; trong khi niềm tin tiêu dùng suy giảm lại trực tiếp ảnh hưởng đến các khoản chi mang tính tùy ý.

Theo ông Sheng Lu, trích dẫn dữ liệu từ Bureau of Economic Analysis, tỷ trọng chi tiêu cho may mặc trong tổng chi tiêu cá nhân tại Mỹ đã giảm từ 2,23% vào năm 2021 xuống còn 2,08% vào năm 2025, ngay cả khi kịch bản suy thoái vẫn chưa thực sự được phản ánh đầy đủ.

Bước ngoặt của ngành hàng thời trang

Trong vòng 5 năm qua, ngành thời trang đã liên tiếp hấp thụ tới năm cú sốc lớn liên quan đến chuỗi cung ứng.

Mỗi lần như vậy, ngành thời trang đều nhắc đến “khả năng chống chịu” và rồi phần lớn vẫn quay lại với cùng những địa bàn cung ứng, cùng sự phụ thuộc vào các phương thức vận chuyển quen thuộc, và cả những “điểm nghẽn” cũ. Khoảng cách giữa chiến lược được tuyên bố và thực tế vận hành ngày càng trở nên rõ ràng: dù nhiều năm liền cam kết đa dạng hóa nguồn cung, tỷ trọng nhập khẩu may mặc của Tây Bán cầu vào Mỹ vẫn tiếp tục thu hẹp.

Trong bối cảnh thương mại ngày càng phức tạp, theo bà Rita McGrath, điều ngành thời trang cần không chỉ là “khả năng chống chịu”, mà là năng lực tái cấu trúc liên tục, xây dựng những tổ chức có thể vận hành linh hoạt trong một phổ điều kiện luôn biến động, thay vì chỉ tìm cách phục hồi sau mỗi lần lệch khỏi trạng thái “bình thường”.

Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải xây dựng sẵn những “phương án quyết định” được phê duyệt trước, cho phép phản ứng nhanh nhạy trong vận hành chỉ trong vài giờ thay vì vài ngày; nguồn vốn lưu động cũng cần được thiết kế để thích ứng với gián đoạn, thay vì tối ưu hóa theo mô hình tinh gọn; và trên hết là một cách tiếp cận hoàn toàn khác đối với sự bất định.

“Theo tôi, câu hỏi cốt lõi là: liệu một cú gián đoạn có đang phơi bày điểm yếu mang tính cấu trúc tiềm ẩn, hay chỉ đơn thuần tạo ra chi phí tạm thời. Một thương hiệu có chuỗi cung ứng từ châu Á sang Châu Âu giờ đây phải đối mặt đồng thời với việc Eo biển Hormuz bị đóng và Biển Đỏ bất ổn, tức là đang chịu rủi ro ‘điểm nghẽn’ chồng lớp. Đây không còn là vấn đề chi phí vận chuyển có thể hấp thụ, mà là vấn đề của toàn bộ cấu trúc mạng lưới -  bà Rita McGrath nhận định. 

Bà cũng đưa ra một nhận định thẳng thắn về vòng lặp gián đoạn không hồi kết của ngành: “Khả năng chống chịu là một cách nhìn chưa đúng, bởi nó hàm ý rằng chúng ta có thể quay trở lại một trạng thái ổn định trước đó. Nhưng thực tế là không tồn tại một trạng thái ổn định nào để quay về”.