Ngành trang sức kim hoàn Việt Nam chao đảo vì bê bối kim cương

Việc đường dây buôn lậu kim cương lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam đang khiến giới kinh doanh đá quý chao đảo. Ngành kim hoàn Việt Nam đang phải nhìn lại chính mình, khi niềm tin vào những viên kim cương từng được xem là tài sản an toàn bỗng trở nên mong manh.

Những ngày gần đây, khu phố kim hoàn sầm uất bậc nhất TP.HCM bỗng trở nên vắng lặng khác thường. Thay vì tới đây tìm mua nhẫn cầu hôn hay dây chuyền, nhiều khách hàng giờ đây mang theo hóa đơn và giấy chứng nhận cũ, mong bán lại những viên kim cương mà họ không còn đủ tin tưởng.

Tính đến ngày 11/8, tại khu vực chợ An Đông, hàng loạt tiệm kim cương, vàng bạc quen thuộc như Kim Lý, Kim Châu, Ngọc Tâm đồng loạt đóng cửa. Kim Lý và Ngọc Tâm ngừng hoạt động từ giữa tháng 7, ngay sau khi chủ tiệm bị khởi tố trong vụ án buôn lậu kim cương, và đến nay vẫn chưa hẹn ngày mở lại. Kim Châu từng dự kiến hoạt động trở lại vào 30/7 nhưng sau đó tiếp tục thông báo tạm nghỉ từ 1/8 cho đến khi có thông tin mới. Hai chi nhánh của tiệm vàng Ngọc Châu Âu trên đường Lý Thường Kiệt và Trần Hưng Đạo cũng rơi vào tình trạng tương tự, chưa có lịch quay lại thị trường.

Tại khu chợ Bến Thành, bức tranh cũng không khả quan hơn. Sự thiếu đồng nhất trong thời điểm đóng - mở cửa giữa các doanh nghiệp cho thấy toàn ngành vẫn đang trong trạng thái dò đường, còn khách hàng có nhu cầu mua bán kim cương thì buộc phải chờ đợi thêm.

Đường dây buôn lậu 30.000 viên kim cương

Cơn địa chấn của thị trường kim cương TP.HCM bắt nguồn từ vụ công an phát hiện đường dây buôn lậu quy mô lớn, kéo theo tranh cãi về hoạt động giám định và làn sóng doanh nghiệp tạm ngừng giao dịch. Theo cơ quan điều tra, hơn 30.000 viên kim cương trị giá trên 1.500 tỷ đồng (khoảng 57 triệu USD) đã được đưa vào Việt Nam trong hai năm qua, giấu trong hành lý, giày dép và quần áo, sau khi được thu mua từ Ấn Độ và vận chuyển qua Hong Kong.

Tại các phòng giám định, những viên kim cương này bị xóa mã khắc laser gốc của Viện Đá quý Hoa Kỳ (GIA) rồi khắc lại, đi kèm giấy chứng nhận thổi phồng chất lượng - thủ đoạn giúp chúng được bán ra thị trường với giá cao hơn nhiều so với giá trị thực. Nhà chức trách hiện vẫn đang điều tra mức độ lan rộng của số kim cương này trên thị trường, trong khi hàng chục cửa hàng trang sức đã phải tạm đóng cửa.

Từ một vụ án hình sự, sự việc đang tạo dư chấn khắp ngành kim cương Việt Nam, làm dấy lên lời kêu gọi siết chặt quản lý ngành sau khi hai thương hiệu trang sức lớn nhất cả nước cũng bị cuốn vào vòng xoáy này.

2 ông lớn kim hoàn Việt Nam - PNJ và SJC đều bị nhắc tên

PNJ - công ty kim hoàn niêm yết lớn nhất Việt Nam khẳng định không có viên kim cương “bẩn” nào lọt vào hệ thống bán lẻ của mình sau khi cựu lãnh đạo công ty giám định đá quý trực thuộc bị bắt giữ. PNJ cho biết các cáo buộc liên quan đến cá nhân cựu lãnh đạo này, không liên quan đến công ty. Dù vậy, Tổng giám đốc Phan Quốc Công thừa nhận sự việc đã trở thành “thời khắc khủng hoảng của cả ngành”.

Hậu quả đến nhanh chóng: gần một nửa vốn hóa thị trường của PNJ đã “bốc hơi”, cơ quan chức năng mở rộng thanh tra thị trường trang sức, còn người tiêu dùng ngày càng hoài nghi về giá trị thực của những viên kim cương mình đã mua. Quản lý cửa hàng Tam Luxury Diamond tại TP.HCM cho biết có ngày tiếp tới 100 khách mang đá quý đến bán lại, trong khi khách mới gần như vắng bóng.

Làn sóng bắt giữ chủ các tiệm vàng nổi tiếng hồi giữa tháng 7 đã khiến nhiều đơn vị bán lẻ, trong đó có Tiệm vàng Kim Lý, phải tạm ngừng hoạt động. Bộ Công Thương dự kiến triển khai đợt thanh tra kéo dài một tháng trong tháng 8 đối với thị trường đá quý và kim loại quý nói chung, tập trung vào nguồn gốc và nhãn mác sản phẩm.

Một chuỗi lớn khác là Công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) cũng chịu áp lực sau khi công an bắt thêm 4 người trong một đường dây buôn lậu liên quan, bị cáo buộc cung cấp hơn 3.400 viên kim cương chất lượng thấp trị giá khoảng 500 tỷ đồng cho hệ thống bán lẻ của công ty này trong giai đoạn 2022-2024. SJC chưa lên tiếng công khai và không phản hồi yêu cầu bình luận.

Cần một cơ quan giám định độc lập

Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam cho rằng chính phủ cần xây dựng “một khung pháp lý phù hợp cho thị trường kim cương”. Dù mang tên hiệp hội vàng, tổ chức này cũng bao quát cả bạc và các loại đá quý khác, với thành viên gồm nhiều tên tuổi lớn như PNJ và SJC.

“Cần có một cơ quan giám định đá quý độc lập để tăng cường giám sát, mang lại sự minh bạch và trách nhiệm giải trình cao hơn cho thị trường”, ông Khánh nói. Cho đến khi điều đó xảy ra, làn sóng khách hàng lo lắng kéo đến các cửa hàng nhiều khả năng sẽ chưa dừng lại.

Về phía mình, PNJ đã giới hạn hạn mức thu mua lại kim cương mỗi ngày, cho biết ưu tiên trước mắt là bảo toàn thanh khoản, duy trì hoạt động và bảo vệ giá trị dài hạn của công ty. Doanh nghiệp này cũng có kế hoạch thuê các đơn vị giám định quốc tế để đánh giá lại toàn bộ kho kim cương nhằm củng cố uy tín.

Với nhiều gia đình Việt Nam, kim cương không đơn thuần là món hàng xa xỉ mà còn là một hình thức tích trữ tài sản và thể hiện vị thế. Theo số liệu hải quan, Việt Nam đã nhập khẩu hơn 122 triệu USD kim cương chỉ trong nửa đầu năm 2026, chủ yếu từ Ấn Độ và Bỉ.

Trước tình hình khách hàng ngày càng thận trọng, các nhà bán lẻ sẽ phải chú trọng hơn vào tính xác thực, chứng nhận và nguồn gốc sản phẩm, theo bà Nguyễn Thị Sony Trà My, chuyên viên phân tích cấp cao tại Maybank Investment Bank. “Những cửa hàng trang sức nhỏ, chưa có tên tuổi lớn có thể sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc giữ chân khách hàng và duy trì thanh khoản, đặc biệt trong bối cảnh hiện tại”, bà nhận định với tờ Bloomberg.