Nghệ thuật nhiếp ảnh qua lăng kính thời trang của Yves Saint Laurent

Những bức ảnh gắn với YSL đã trở thành các tác phẩm nghệ thuật độc lập được trưng bày tại những bảo tàng danh giá như Metropolitan Museum of Art hay Musée Yves Saint Laurent Paris.

Từ khi thành lập thương hiệu vào năm 1961 cùng người bạn đời Pierre Bergé, Yves Saint Laurent đã xem nhiếp ảnh là một phần không thể tách rời của sáng tạo thời trang. Nếu vải vóc tạo nên hình hài cho trang phục thì ống kính máy ảnh mang đến cho chúng đời sống thứ hai, lưu giữ những khoảnh khắc ngắn ngủi trên sàn diễn và biến chúng thành những hình ảnh vượt thời gian.

Vẻ đẹp phi giới tính qua ống kính

Trong thế giới hình ảnh của nhà thiết kế người Pháp, ông thách thức cái nhìn truyền thống về nét quyến rũ nữ giới bằng cách tôn vinh tinh thần androgyny - vẻ đẹp phi giới tính. Qua ống kính, hình ảnh người phụ nữ trong bộ suit không đánh mất nét quyến rũ mà toát lên khí chất tự chủ và sức hút vượt khỏi khuôn mẫu giới. Những năm 1970 đánh dấu bước chuyển mình trong ngôn ngữ sáng tạo của ông khi hình tượng người phụ nữ mạnh mẽ, độc lập trở thành tâm điểm trong các thiết kế, đặc biệt là chiếc tuxedo Le Smoking. Tinh thần ấy được nhiếp ảnh gia Helmut Newton khắc họa trong bộ ảnh thực hiện năm 1975 trên phố Rue Aubriot (Paris) cho Vogue Pháp. Nổi tiếng với phong cách nhiếp ảnh đen trắng gợi cảm và mang hơi hướng điện ảnh noir, Newton đã làm nổi bật vẻ đẹp hình thể cùng thần thái quyền lực của người phụ nữ hiện đại. Là người bạn thân thiết và đồng điệu với tư duy nổi loạn của nhà thiết kế, ông hiểu rằng tinh thần YSL nằm ở hình ảnh người phụ nữ tự tin và làm chủ cuộc chơi.

Trong khung hình, nhiếp ảnh gia người Úc gốc Đức để bóng tối nuốt trọn con phố Paris lúc chạng vạng, chỉ giữ lại quầng sáng đơn độc ôm lấy người mẫu Vibeke Knudsen. Bộ tuxedo đen gần như hòa lẫn vào màn đêm Paris, trong khi đường viền satin trên ve áo phản chiếu ánh sáng, tạo nên điểm nhấn sắc lạnh cuốn hút. Điếu thuốc hút dở trên tay người mẫu cùng làn khói trắng lơ lửng càng tăng thêm bầu không khí điện ảnh và thần thái quyến rũ. Chính khung hình ấy đã đưa Le Smoking vượt khỏi khuôn khổ thiết kế thời trang để trở thành một trong những hình ảnh kinh điển đại diện cho người phụ nữ độc lập, tự chủ và tiến bộ.

Nghệ thuật của ánh sáng và bóng tối

Triết lý nhiếp ảnh của YSL cũng kế thừa kỹ thuật tương phản sáng - tối (Chiaroscuro) từ hội họa cổ điển, để bóng tối trong khung hình tạo nên chiều sâu thị giác và khắc họa nội tâm nhân vật. Người hiện thực hóa ngôn ngữ hình ảnh ấy là Jeanloup Sieff - bậc thầy nhiếp ảnh đen trắng người Pháp với khả năng điều khiển ánh sáng và khai thác những góc máy rộng trần thuật.

Trong chiến dịch quảng cáo YSL Pour Homme năm 1971 do Sieff thực hiện, nhà sáng lập YSL đã quyết định biến mình thành nhân vật chính, ngồi khỏa thân trước ống kính để quảng cáo cho dòng nước hoa nam đầu tiên của mình. Sieff sử dụng nguồn sáng xiên ôm lấy đường nét cơ thể Yves Saint Laurent, làm nổi bật vóc dáng mảnh khảnh, mái tóc bồng bềnh và cặp kính gọng đen đặc trưng của ông. Bức ảnh phá vỡ hình tượng người đàn ông cường tráng theo chuẩn mực đương thời, phản ánh quan niệm thời trang không chỉ nằm trên trang phục mà còn là phương tiện biểu đạt cơ thể, bản sắc và sự tự do cá nhân.

Đọc thêm: Sự kiện Versailles 1973: Đêm nước Mỹ bước ra khỏi cái bóng Paris

Tinh thần tối giản lên ngôi

Mảnh ghép hoàn thiện ngôn ngữ thị giác của nhà mốt chính là chủ nghĩa tối giản, được thể hiện rõ nét qua những khung hình của Irving Penn. Là một trong những nhiếp ảnh gia vĩ đại nhất thế kỷ XX, Penn theo đuổi triết lý tiết chế tối đa nhằm tôn vinh vẻ đẹp nguyên bản của hình khối và ánh sáng. Trong loạt ảnh haute couture vào đầu thập niên 1960, “ông vua nhiếp ảnh thời trang” loại bỏ gần như toàn bộ bối cảnh, chỉ giữ lại người mẫu trước phông nền đơn sắc để không gian trống tôn đường cắt, nếp gấp của những chiếc đầm dạ hội.

Bên cạnh những bộ ảnh thời trang, Penn còn thực hiện nhiều bức chân dung của Yves Saint Laurent. Dưới ống kính của ông, nhà thiết kế hiện lên với vẻ trầm tĩnh và suy tư, đối lập với hào quang của thế giới thời trang. Mối quan hệ giữa họ không đơn thuần là giữa nhiếp ảnh gia và nhà thiết kế mà là sự đồng điệu giữa hai tên tuổi lớn dùng thời trang và nhiếp ảnh để tinh giản cái đẹp.

Di sản trong kỷ nguyên mới

Ngày nay, dưới sự dẫn dắt của những Giám đốc sáng tạo kế nhiệm, di sản nhiếp ảnh của YSL vẫn tiếp tục được kế thừa và tái diễn giải. Trong kỷ nguyên của Hedi Slimane, chiến dịch Saint Laurent Music Project đưa tinh thần ấy vào bối cảnh đương đại khi khắc họa biểu tượng âm nhạc Courtney Love, Marilyn Manson và Kim Gordon qua những bức ảnh đen trắng giàu độ hạt, ánh sáng tương phản mạnh và bố cục tối giản. Trên phông nền trống, chất liệu da, vest ôm sát cùng những đường cắt sắc nét trở thành tâm điểm, gợi nhắc vẻ đẹp phi giới tính mà nhà mốt từng tiên phong từ thập niên 1970.

Nối tiếp dòng chảy ấy, Anthony Vaccarello tiếp tục mở rộng ngôn ngữ thị giác của Saint Laurent khi hợp tác với những nhiếp ảnh gia hàng đầu như David Sims hay Juergen Teller, đưa tinh thần nhiếp ảnh của nhà mốt hòa vào hơi thở điện ảnh. Trong các chiến dịch quảng bá và show diễn tại Paris, ông khai thác vẻ đẹp của thành phố về đêm với ánh sáng tương phản, những khoảng tối sâu và bối cảnh giàu tính kịch tính, để trang phục trở thành nhân vật chính trong những câu chuyện thị giác đầy mê hoặc.

Thông qua những gương mặt đại diện như Zoë Kravitz, Rosé hay Charlotte Gainsbourg, Saint Laurent tiếp tục theo đuổi hình tượng nhân vật vừa bí ẩn vừa mạnh mẽ. Những góc máy thấp, bố cục tối giản và cách xử lý ánh sáng gợi nhắc tinh thần mà Helmut Newton từng tạo nên với Le Smoking năm 1975, đồng thời tiếp tục diễn giải di sản ấy bằng ngôn ngữ hình ảnh của thời đại mới.