5 bản tình ca để đến gần hơn với nỗi buồn của Trương Quốc Vinh

23 năm kể từ ngày Trương Quốc Vinh rời đi, nhưng những bản tình ca của anh thì bất diệt.

Bên cạnh được ngợi ca như một diễn viên tài hoa và biểu tượng văn hóa qua những thước phim "đẫm lệ" của Vương Gia Vệ, Trương Quốc Vinh (1956-2003) còn là một trong những gương mặt định hình Cantopop thập niên 80. Trên sân khấu, Quốc Vinh là “ông hoàng” của những bản tình ca. Trên màn bạc, anh hoặc là một người tình cuồng nhiệt, hoặc là kẻ bị ám ảnh dai dẳng bởi tình yêu. Ngoài đời, khao khát được yêu của anh từng được nhà báo Richard Corliss gói lại trong một câu: “Leslie has an almost naked love for being loved” (Quốc Vinh chất chứa một tình yêu gần như trần trụi đối với việc được yêu).

Âm nhạc của anh mang theo chất giọng baritone trầm ấm, tinh tế, phảng phất vẻ cổ điển nhưng luôn biến hóa: từ những bản ballad da diết như 追 (Chase), 今生今世 (In My Life Time); đến những ca khúc dance mang tinh thần new wave như Monica, 無心睡眠; rồi lại mềm mại trôi về những giai điệu nhuốm màu dân gian đương đại như 沈默是金, 有誰共鳴. Sau giai đoạn hoạt động dày đặc với 16 album trong những năm 1983-1989, ông dần rời khỏi Cantopop đặc trưng của thập niên 80.

Qua các album như 紅 (1996) hay những EP như 這些年來 (1998), Untitled (2000), Quốc Vinh bắt đầu thử nghiệm những sắc thái mới: chút acoustic pha jazz trong 以後, hay những nhịp điện tử bảng lảng của trip-hop trong 枕頭. Những chuyển động ấy, lặng lẽ mà dứt khoát, đã mở ra không gian cho thế hệ sau như một trong "tứ đại thiên vương" Cantopop Trương Học Hữu và Trần Dịch Tấn mạnh dạn nới rộng biên độ âm nhạc của họ.

Nhưng để hiểu trọn vẹn nam danh tài, có lẽ không thể chỉ nhìn từ những thành tựu hay các bản hit. Ở anh, âm nhạc, điện ảnh và đời sống dường như cùng xoay quanh tình yêu qua nhiều trạng thái, nhiều hình hài. Người ta từng gọi anh là “nam danh ca được ái mộ nhất cuối thế kỷ 20”. Anh hiện lên như một hình hài của nỗi buồn. Như thể anh sinh ra để mang đến nỗi buồn, để đi qua trọn một vòng cảm xúc, rồi cuối cùng vẫn dừng lại ở nơi ấy.

23 năm kể từ ngày anh rời đi, nhưng những bản tình ca của anh thì bất diệt. Chính điều ấy khiến Trương Quốc Vinh chưa bao giờ rời đi, anh bất tử. Dưới đây là năm lát cắt âm nhạc, như những mảnh ghép nhỏ để đi gần hơn đến thế giới của anh.

1. 想妳 (Virgin Snow, 1988)

Một bản nhịp vừa, thong thả, mang trọn không khí pop cuối thập niên 80 với lớp synth dày, dàn dây óng ánh và đoạn saxophone solo kéo dài dư âm cảm xúc. Phần guitar gảy nhẹ, xử lý lệch nhịp tinh tế, tạo độ “nảy” vừa đủ cho nền bass và trống, khiến tổng thể mềm mại mà vẫn có lực. Leslie Cheung chú trọng vào cách nhả chữ, giữ hơi mang đến từng câu hát gần gũi như đang thủ thỉ. Cách hát ấy đem lại một sắc thái lãng đãng, tinh tế, gợi liên tưởng đến sự giao thoa giữa chất tự do, phóng khoáng của David Bowie và độ mềm mại, giàu cảm xúc trong âm nhạc của Prince. Ca khúc do chính Leslie sáng tác, cho thấy thời điểm anh bắt đầu chủ động định hình tiếng nói âm nhạc của riêng mình. Đây cũng là một lát cắt tiêu biểu của Cantopop giai đoạn còn chịu ảnh hưởng rõ nét từ funk, soul và pop phương Tây, trước khi chuyển mình sang những thử nghiệm táo bạo hơn ở thập niên sau.

2. 緣份 (ft. 梅艷芳 Anita Mui) (1984)

Một bản ballad đẹp. Phần hòa âm nhiều lớp, phảng phất tinh thần nhạc phim Hong Kong thập niên 70 gợi nhớ đến những bản nhạc nền giàu tính tự sự một thời. Giọng hát của Leslie Cheung ở quãng cao mang theo độ rung mềm và sáng, quấn quýt lấy chất giọng alto trầm, dày và hơi khàn của Anita Mui. Hai màu giọng tưởng như đối lập nhưng lại hòa vào nhau tự nhiên, như hai sợi chỉ âm thanh đan cài, nâng đỡ lẫn nhau.

Phần dàn dây được tiết chế khéo léo khi ngâm lên khi trầm xuống đã tạo nên những lớp sóng cảm xúc nhịp nhàng, để rồi nhường trọn không gian cho đoạn đối đáp ở cao trào. Chính khoảnh khắc ấy làm nên cuộc đối thoại bằng âm nhạc, vừa tha thiết, vừa kiềm nén và cũng là một trong những màn song ca đẹp, hiếm có của nhạc Hoa ngữ.

3. 明星 (Salute, 1989)

Khúc tình ca buồn về những vì sao dần bị quên lãng nhưng mong được nhớ đến. Giai điệu ám ảnh, hòa âm phủ một lớp trầm tối, với những nét piano rơi nhẹ ở đầu và cuối bài. Đến điệp khúc, hình ảnh người hát tự ví mình như một vì sao giữa thiên hà, chấp nhận số phận cô độc. Ca khúc gợi ra cảm giác vừa xa xôi, vừa gần gũi, tựa như ánh sáng của một ngôi sao đã tắt, nhưng vẫn kịp chạm tới người nhìn.

4. 我 (大熱, 2000)

Có lẽ là một trong những ca khúc trọn vẹn và riêng tư nhất của Trương Quốc Vinh. Phần lời do Lin Xi chấp bút, kết hợp cùng giai điệu do chính Leslie sáng tác về việc chấp nhận, đối diện và yêu lấy chính mình. Ngoài phiên bản Quảng Đông, 我 còn có bản tiếng Quan Thoại với phần lời cũng sâu sắc không kém, cùng một bản phối lại phát hành năm 2020, mang màu sắc bảng lảng gần như siêu thực như một cách để ca khúc tiếp tục sống thêm một đời sống khác.

5. 最愛是誰 (Remembrance, 2023)

Bản thu từ năm 1989 khi Quốc Vinh hát lại ca khúc kinh điển của George Lam (sáng tác bởi Lowell Lo) đã ngủ yên suốt nhiều năm, trước khi được “đánh thức” qua bản phối mới của Ted Lo vào năm 2023. Trong diện mạo mới, ca khúc được đặt vào không gian jazz với piano, bass và trống đan vào nhau gọn ghẽ khiến bản phối mang lại cảm giác gần gũi hơn, như thể người nghe đang ở rất gần với giọng hát của anh.

Dẫu khó vượt qua bản gốc đầy nội lực, phiên bản này không cố gắng so sánh hay thay thế, mà mở ra một cách hình dung về Leslie Cheung trong một không gian âm nhạc khác. Nếu anh từng đi xa hơn với jazz, có lẽ đã còn nhiều câu chuyện khác được kể.