Vì sao thời trang mãi mê đắm vũ trụ điện ảnh của David Lynch?

“Lynchian” ra đời để gọi tên ngôn ngữ thẩm mỹ đặc trưng của vị đạo diễn. Kỳ quái, mộng mị, đầy bất an nhưng lại sở hữu sức quyến rũ mê hoặc.

David Lynch không thiết kế thời trang chuyên nghiệp nhưng thế giới quan của ông lại trở thành “thánh địa” cảm hứng để các nhà mốt xa xỉ liên tục tìm đến. Với ông, cái đẹp càng hoàn hảo, phần bóng tối ẩn phía sau càng quyến rũ.

Blue Velvet: Mặt tối của giấc mơ Mỹ

Trong Blue Velvet (1986), David Lynch mở đầu bằng hình ảnh xứ sở cờ hoa đẹp đẽ gần như hoàn hảo: hàng rào sơn trắng, bầu trời xanh không gợn, những khóm hoa hồng đỏ rực và dãy nhà ngoại ô ngăn nắp. Mọi thứ gợi đến một nước Mỹ bình yên, trật tự và trong sạch. Nhưng chỉ vài phút sau, máy quay bất ngờ hạ xuống thấp, xuyên qua lớp cỏ để lộ ổ côn trùng chen chúc, bò ngọ nguậy dưới mặt đất.

Lớp cỏ xanh đại diện cho hình ảnh nước Mỹ hào nhoáng không tì vết, còn những sinh vật bên dưới là phần bản năng, dục vọng và hỗn loạn mà nó cố gắng che đậy. Từ cái đẹp đi xuống cái ghê rợn, từ bề mặt đi vào phần bị khuất, Lynch cho thấy phía sau giấc mơ Mỹ luôn tồn tại một thế giới tối tăm đầy ẩn khuất.

Sự đối lập ấy không được Lynch diễn đạt bằng hai bảng màu tách biệt. Ông cố tình để những màu sắc rực rỡ của thế giới “bên trên” tiếp tục tồn tại trong thế giới “bên dưới”, khiến ranh giới giữa vẻ đẹp và bóng tối ngày càng trở nên mong manh. Chiếc rèm nhung xanh trở thành ranh giới giữa bề mặt và phần bóng tối che giấu phía sau. Bông hồng đỏ trên nền hàng rào trắng cũng đẹp đẽ đến mức phi thực, như mẫu ảnh quảng cáo được sắp đặt hoàn hảo để duy trì ảo tưởng về cuộc sống không tì vết.

Với Lynch, cái đẹp trong phim thực chất là lớp ngụy trang. Sự bình yên có thể hiện hữu trên bề mặt nhưng không bao giờ xóa bỏ được phần hỗn loạn đang âm thầm tồn tại bên dưới. Và ông đặc biệt tài tình khi khiến khán giả vừa bị mê hoặc bởi vẻ ngoài ấy, vừa không ngừng tự hỏi đằng sau lớp vỏ hoàn hảo kia đang ẩn giấu điều gì.

Thời trang cao cấp cũng luôn khao khát những tầng nghĩa sâu sắc như vậy. Ngành công nghiệp này được tạo nên từ những yếu tố hữu hình như màu sắc, chất liệu, phom dáng và hình ảnh, nhưng những sáng tạo đáng nhớ nhất thường đi kèm tầng ý nghĩa phía sau. Trong Comme des Garçons Xuân 2016, Rei Kawakubo mượn Blue Velvet làm chất liệu thị giác cho BST Blue Witches. Bà đặt hình tượng “phù thủy” vào trung tâm, những người phụ nữ bị nhìn nhận như khác thường, khó hiểu và đứng ngoài rìa xã hội, tương đồng với nhân vật Dorothy Vallens, nữ ca sĩ hộp đêm quyến rũ nhưng đầy thương tổn, bị mắc kẹt trong thế giới của ham muốn và bạo lực của bộ phim.

Trên sàn diễn, Rei Kawakubo không cố tái hiện hình ảnh Dorothy Vallens mà chắt lọc tinh thần nhân vật bằng ngôn ngữ thiết kế riêng. Những phom dáng méo mó, lớp lang và khó đoán khiến cơ thể người phụ nữ hiện lên gai góc, chủ ý chống lại những chuẩn mực về vẻ đẹp quen thuộc. Những hình ảnh ấy đi cùng soundtrack từ Blue Velvet, để âm nhạc tiếp tục kéo khán giả vào bầu không khí vừa mê hoặc vừa bất an của Lynch.

Twin Peaks: Vùng mộng mị nơi thị trấn nhỏ

Bộ phim năm 1990 của David Lynch và Mark Frost đưa khán giả đến Twin Peaks, một thị trấn nhỏ tưởng như bình yên với những kiểu nhân vật quen thuộc của nước Mỹ. Thế nhưng Lynch đã dùng những hình mẫu ấy làm lớp vỏ ban đầu, để rồi từng bước hé lộ đời sống riêng bí mật phía sau. Laura Palmer mang vẻ ngoài của cô nữ sinh được yêu mến nhưng cái chết của cô đã phơi bày đời sống mẫu thuẫn khác hoàn toàn với hình ảnh thị trấn từng thấy. Trong khi đó, đặc vụ Dale Cooper xuất hiện trong suit chỉn chu, sơ mi trắng và cà vạt đúng với hình ảnh đặc vụ FBI mẫu mực. Nhưng phía sau vẻ ngoài lý trí ấy lại là một người tin vào trực giác, những giấc mơ và cả những điều siêu nhiên để lần tìm sự thật.

Nhờ sự tương phản giữa vẻ ngoài và bản chất, trang phục trong bộ phim trở thành lớp ngôn ngữ kể chuyện của vị đạo diễn. Vẻ ngoài bóng bẩy tưởng như định hình tính cách và vị thế của nhân vật, nhưng càng đi sâu, chúng trở thành manh mối dẫn người xem đến phần bóng tối nằm sau vẻ ngoài yên ả của Twin Peaks.

Raf Simons đã đưa thế giới Twin Peaks vào bộ sưu tập Thu Đông 2016 mang tên Nightmares and Dreams. Không gian mê cung của sàn diễn với những bức tường gỗ ngoằn ngoèo gợi liên tưởng đến Black Lodge, vùng siêu nhiên bí ẩn trong thị trấn đặt các nhân vật vào tình thế đối diện với những thế lực kỳ dị và phần bóng tối của chính mình. Người mẫu trong các lớp trang phục rộng, dài và có phần quá khổ như đang tìm đường xuyên qua thế giới không có lối ra rõ ràng, như cách đặc vụ Cooper liên tục bị dẫn dắt qua những giấc mơ xen giữa ký ức và thực tại.

Đến năm 2024, Jun Takahashi đưa Twin Peaks trở lại trong bộ sưu tập nam Thu Đông của UNDERCOVER. Tên bộ sưu tập, Wonderful and Strange, cũng được lấy cảm hứng từ câu nói của Cooper: “Tôi không biết điều này sẽ dẫn chúng ta đến đâu, nhưng tôi có cảm giác chắc chắn rằng đó sẽ là một nơi vừa tuyệt vời vừa kỳ lạ”. Hình ảnh cô nữ sinh tóc vàng, đặc vụ FBI cùng những cánh rừng thông và biển báo Twin Peaks được trải lên những chiếc áo khoác bomber, suit và denim, tạo nên thế giới giao thoa giữa các biểu tượng của series và ngôn ngữ streetwear của Takahashi.

Trước đó, Massimo Giorgetti cũng đưa thế giới Twin Peaks vào bộ sưu tập Thu Đông 2017 của MSGM. Sàn diễn với họa tiết zigzag đen trắng gợi nhớ căn phòng đỏ của Black Lodge, trong khi những cây thông và hình ảnh cú tái lập không khí quen thuộc của khu rừng bao quanh thị trấn. Đặc biệt, những lớp tulle trắng mong manh, gần như tinh khiết lại gợi liên tưởng đến hình ảnh thi thể Laura Palmer được bọc trong lớp nhựa, để vẻ nữ tính trên sàn diễn nhuốm màu u tối và lạnh lẽo. Những bông hoa hồng xanh, biểu tượng gắn với các vụ án kỳ bí của thị trấn, tiếp tục xuất hiện như mật mã thị giác, khiến người xem có cảm tưởng như đang từng bước lần theo câu chuyện họ chưa thể giải mã hoàn toàn.

Mulholland Drive: Đâu là con người, đâu là vai diễn?

Đến với Mulholland Drive (2001), David Lynch đưa người xem đến Los Angeles - kinh đô của những giấc mơ Hollywood. Betty Elms của Naomi Watts xuất hiện với vẻ ngoài trong trẻo, nữ tính của một tân binh. Bên cạnh cô, Rita của Laura Harring lại bí ẩn, quyến rũ nhưng mất trí nhớ. Ngay từ đây, Lynch đã đặt ngoại hình vào trung tâm của câu chuyện. Betty gắn với những gam màu sáng và phom dáng kín đáo, củng cố hình ảnh cô gái ngoan đang từng bước chạm tới giấc mơ Hollywood. Rita lại thường xuất hiện trong sắc đen với vẻ quyến rũ khó nắm bắt. Nhưng khi câu chuyện đảo chiều, những dấu hiệu giúp nhận diện họ trở nên nhập nhòe khiến người xem không còn phân định được đâu là con người thật, đâu là hình ảnh được tạo dựng.

Prada khai thác sự mâu thuẫn giữa hình ảnh và bản chất ấy trong bộ sưu tập Thu Đông 2013. Mái tóc ướt, những chiếc váy trễ vai trên sàn diễn gợi nhớ đến Rita nhưng được chuyển hóa thành vẻ nữ tính mong manh phảng phất nét bất an. Những cô gái sải bước trong những phom dáng có phần xô lệch như thể chưa kịp chỉnh trang, gợi cảm giác phía sau hình ảnh ấy vẫn còn ẩn chứa câu chuyện khác.

Prada sau đó tiếp tục đưa tinh thần Mulholland Drive vào chiến dịch Thu Đông 2013 do nhiếp ảnh gia Steven Meisel thực hiện, đặt người mẫu trong bối cảnh thử vai gợi đến Betty và giấc mơ trở thành diễn viên của cô. Trước ống kính, người phụ nữ không chỉ mặc quần áo mà còn phải “trình diễn” một phiên bản khác của bản thân, giống cách Betty biến đổi hoàn toàn khi nhập vai.

Đọc thêm: Nghệ thuật của việc “ăn diện" từ các đạo diễn điện ảnh hàng đầu