Ngành thời trang và ảo tưởng về những “giải pháp xanh”

Từ hợp tác loại bỏ carbon của Tapestry đến những cam kết mới trong tái chế sợi dệt, ngành công nghiệp đang thử nghiệm mọi con đường có thể để giảm thiểu tác động môi trường.

Tuần trước, Viện Tác động May mặc (Apparel Impact Institute) công bố một báo cáo nghiên cứu mới với kết luận không thể phủ nhận:

Nếu tình trạng trì hoãn hành động khí hậu vẫn tiếp diễn, lợi nhuận toàn ngành thời trang sẽ sụt giảm 34% vào năm 2030.

Dù con số này có thể bị hoài nghi, nhưng thực tế chi phí đang leo thang từ mọi phía: Giá carbon, nguyên liệu thô, năng lượng vận hành. Nhưng những giải pháp khí hậu hiện tại có đủ hiệu quả để tạo ra sự thay đổi thực sự?

Canh bạc carbon

Tuần này, Tập đoàn đứng sau Coach, Tapestry công bố thỏa thuận hợp tác kéo dài 10 năm với Climeworks, công ty công nghệ loại bỏ carbon có trụ sở tại Thụy Sĩ. Động thái này lập tức thu hút sự chú ý bởi vì đây là “vùng đất mới” đối với ngành thời trang.

Loại bỏ carbon (carbon removal) là quá trình tách CO₂ trực tiếp khỏi khí quyển và lưu trữ lâu dài là công nghệ vốn quen thuộc hơn trong các ngành công nghiệp nặng như thép hay xi măng. Với thời trang, nơi chuỗi cung ứng phân mảnh và phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, việc áp dụng giải pháp này vẫn còn ở giai đoạn thử nghiệm.

Chuyện đáng bàn là Tapestry không tích hợp công nghệ hút carbon vào chuỗi cung ứng mà tập đoàn lựa chọn mua các “chứng nhận loại bỏ carbon” từ Climeworks để bù đắp phần phát thải khó cắt giảm. Hành động này đặt câu hỏi liệu đây là có phải là cách để xoa dịu dư luận?

Bài toán carbon của thời trang phức tạp hơn nhiều so với các ngành công nghiệp nặng. Phần lớn phát thải nằm ở giai đoạn đầu chuỗi từ sản xuất nguyên liệu thô. Vì vậy, những giải pháp như nông nghiệp tái sinh (regenerative agriculture), cho phép lưu trữ carbon trong đất và giảm phát thải từ sản xuất sợi đang được xem là hướng đi thiết thực hơn. Một số thương hiệu như The North Face đã bắt đầu thử nghiệm mô hình tín chỉ carbon gắn với các chương trình này, nhưng hiệu quả thực tế vẫn cần quan sát thêm.

Ở cấp độ sản xuất, câu chuyện của Epic Group 9nhà cung cấp cho Walmart và Uniqlo0 cho thấy rõ những rào cản trong việc mở rộng quy mô các giải pháp bền vững. Dù đã đầu tư vào công nghệ như máy bơm nhiệt công nghiệp, việc nhân rộng vẫn gặp khó vì thiếu vốn và không có mô hình áp dụng đồng nhất trên toàn cầu.

Như ông Vidhura Ralapanawe, Giám đốc Bền vững của Epic Group nhận định rằng không tồn tại lời giải chung cho toàn ngành. Điều cần thiết là một khung toàn cầu đủ linh hoạt để cho phép các giải pháp cục bộ phát huy hiệu quả bởi mỗi khu vực có điều kiện hạ tầng, kinh tế và rủi ro khí hậu khác nhau.

Trong bối cảnh đó, lựa chọn của Tapestry có thể được nhìn nhận theo hai chiều. Một mặt, đây là tín hiệu cho thấy các tập đoàn thời trang bắt đầu nghiêm túc hơn với những công nghệ khí hậu tiên tiến. Mặt khác, nó cũng đặt ra nghi vấn liệu ngành thời trang đang thực sự giải quyết vấn đề phát thải, hay vẫn đang loay hoay giữa những giải pháp mang tính “bù trừ” hơn là “chuyển đổi”?

Tái chế sợi dệt

Nếu loại bỏ carbon vẫn còn là một ẩn số, thì tái chế sợi dệt lại đại diện cho nghịch lý khác: Công nghệ đã sẵn sàng, nhưng thị trường thì chưa.

Công ty tiên phong tại Thụy Điển Renewcell từng được xem là niềm hy vọng lớn của ngành. Thế nhưng, việc không được các cam kết tiêu thụ dài hạn để “nuôi” nhà máy với chi phí đầu tư khổng lồ đã khiến doanh nghiệp tuyên bố phá sản vào năm 2024. Sự sụp đổ ấy trở thành lời cảnh báo khi sản xuất đi trước nhu cầu thường sẽ trả giá.

Tín hiệu tích cực chỉ xuất hiện khi Renewcell tái cấu trúc và trở lại với tên gọi Circulose. Nhà máy tại Thụy Điển được khởi động lại sau hai năm đóng cửa với 11 cam kết tiêu thụ từ các thương hiệu và một mô hình chuỗi cung ứng được thiết kế lại. Song song đó, Circulose mở rộng hợp tác với Madewell, Reformation và C&A thông qua sáng kiến Fiber Club - cơ chế gom nhu cầu từ nhiều thương hiệu, kết nối với các nhà cung cấp từ bột giấy đến sợi nhằm hạ ngưỡng đặt hàng tối thiểu và giúp sợi tái chế dễ dàng được tích hợp vào sản xuất.

Những điều chỉnh này cho thấy đổi mới công nghệ, hay thậm chí là cam kết từ các thương hiệu vẫn chưa đủ.

Tái chế chỉ có thể mở rộng khi ba yếu tố kinh tế, hệ thống đối tác và hạ tầng chuỗi cung ứng cùng vận hành.

Như Peter Majeranowski, CEO của Circ, nhận định: Bài toán không nằm ở việc tạo ra vật liệu mới, mà ở khả năng cân bằng cung - cầu và đưa vật liệu đó thực sự đi vào chuỗi cung ứng của các thương hiệu.

Dù vậy, thực tế rằng sợi tái chế hiện chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ trong tổng thị trường. Con đường từ đổi mới công nghệ đến thương mại hóa đại trà vì thế vẫn còn dài và đòi hỏi nhiều hơn những bước tiến riêng lẻ, mà là một sự đồng thuận mang tính hệ thống của toàn ngành.

EU cấm tiêu hủy quần áo tồn kho

Từ ngày 19/7/2026, các thương hiệu thời trang lớn hoạt động tại Liên minh Châu Âu sẽ không còn được phép tiêu hủy hàng tồn kho chưa bán ra. Quy định này nằm trong khuôn khổ Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) với một số ngoại lệ giới hạn cho sản phẩm hư hỏng đã đánh dấu nỗ lực siết chặt trách nhiệm môi trường trong ngành.

Đằng sau quyết định này là khoảng 4-9% hàng dệt may tại EU bị phá hủy trước khi từng được mặc, tương đương khoảng 5,6 triệu tấn khí thải carbon mỗi năm. Việc cấm tiêu hủy buộc các thương hiệu phải tìm đến những “lối thoát” khác như tái bán, tái sử dụng, quyên góp hoặc tái chế. Đồng thời, từ năm 2027, các tập đoàn lớn cũng cần công bố minh bạch lượng hàng bị thải bỏ.

Vấn đề cốt lõi nằm sự tồn tại của hàng tồn.

Như Muchaneta ten Napel, CEO của Shape Innovate và giảng viên tại London College of Fashion đã khẳng định hàng tồn kho là hệ quả của mô hình kinh doanh được xây dựng trên sản xuất dư thừa. Khi 4-9% sản phẩm bị hủy trước khi có người mặc, đó không đơn thuần là “lãng phí”, mà là dấu hiệu của một hệ thống vận hành sai lệch được “khoác áo bền vững”.

Vì vậy, một quy định đơn lẻ khó có thể tái cấu trúc toàn bộ ngành công nghiệp. Tuy nhiên, khi kết hợp với các chương trình Extended Producer Responsibility (EPR) buộc doanh nghiệp chịu toàn bộ chi phí xử lý rác thải, EU đang dần tạo ra một áp lực mang tính hệ thống, buộc các thương hiệu phải thay đổi.

Trong bức tranh rộng hơn, thời trang đang thử nghiệm nhiều hướng đi cùng lúc: từ công nghệ loại bỏ carbon, tái chế sợi dệt, đến các khung pháp lý chống lãng phí. Nhưng điểm mấu chốt không nằm ở việc có bao nhiêu giải pháp được đưa ra, mà ở việc chúng có đủ sức thay đổi cách ngành vận hành hay không.

Cuối cùng, trọng tâm không nằm ở tái chế, mà ở việc giảm thiểu và ngăn chặn vấn đề ngay từ đầu. Điều đó buộc các thương hiệu phải nhìn lại toàn bộ hệ thống từ cách dự báo nhu cầu, thiết kế chuỗi cung ứng, đến cách họ định nghĩa thành công.